De dekolonisatie veranderde in de eerste instantie niet veel in de positie van de perifere gebieden. De afhankelijkheid ten opzichte van het centrum bleef bestaan.

Veel ex-kolonies bleven ruwe agrarische stoffen, mijnbouwproducten en voedsel leveren. De industriële productie bleef tot in de jaren 60 grotendeels voorbehouden aan de landen in het centrum. Sommige (ex-)kolonies specialiseerden zich in één of enkele producten. Aangezien deze landen wel steeds duurder wordende industrieproducten invoeren vanuit het kerngebied, kregen ze te maken met een negatieve handelsbalans vanwege de ongelijke ruil.

De ruilvoetverslechtering, de relatieve prijsdaling van landbouwproducten en mijnbouwproducten ten opzichte van de industriële goederen, bracht de perifere landen in een steeds grotere achterstandspositie. Die landen moesten vanwege de relatieve prijsstijgingen van industrieproducten steeds meer landbouwproducten of mijnbouwproducten exporteren om eenzelfde hoeveelheid industrieproducten te kunnen invoeren.

De afzet van de industrieproducten maakt niet alleen de industrialisatie van perifere landen moeilijk, maar ook de ambachtelijke nijverheid werd voor een groot deel vernietigd.

Na de WOII veranderde het wereldsysteem in staatkundig en economisch opzicht aanzienlijk. Eerst in Azië, later ook in Afrika werden landen staatkundig soeverein. Dat ging niet geweldloos, de economische belangen van de kernlanden stonden op het spel.

De VS werd de nieuwe dominante staat binnen het wereldsysteem. De economische kloof tussen kernregio’s en grote delen van de periferie werd groter en groter. Binnen het wereldsysteem ontstonden drie groepen landen:

1. De ‘eerste wereld’ die bestond uit oude Europese kernlanden, de VS als nieuwe hegemoniale macht en Japan dat zich snel opwerkte tot de derde kernregio.

2. De staatkundig zelfstandige landen in de periferie bleven economisch van de kernlanden afhankelijk. In deze periode van neokolonialisme probeerde de machtige kernlanden na de WOII met economische en politieke middelen hun invloed in andere gebieden te handhaven of uit te breiden, ten koste van hun exkolonies.

Doordat het economisch en politiek niet goed werd in deze landen vormden zij de ‘derde wereld’, of ontwikkelingslanden.

3. De vorming van de ‘tweede wereld’, de socialistische (of communistische) staten begonnen met het uitschakelen van het marktmechanisme en van particulier bezit van productiemiddelen, zoals grond. Er werd gekozen voor diverse vormen van een planeconomie. Het particuliere streven naar winst maakte plaats voor collectieve doelstellingen. Productie en consumptie werden centraal gepland.

Centrumlanden gebruikten voor het veilig stellen van hun economische belangen politiek en militaire middelen. Een staat, die met behulp van politiek, economische, financiële en militaire middelen een dominante (overheersende en beslissende) rol speelt in het wereldsysteem noemen geografen een hegemoniale staat. De toename van de concurrentie tussen de kernlanden mondde tot aan het einde van de 19e eeuw uit in imperialisme; de kernlanden beheersten politiek en militair volledig de economie van een andere (perifere) staat. Daarnaast wisten ze nieuw grondgebied in bezit te krijgen. Het doel van de kernstaten was om een zo stabiel en winstgevend mogelijk ondernemingsklimaat voor hun handelaren en investeerders te creëren.

Door de industrialisatie groeide de bevolking in de steden. Daardoor kreeg de kernregio meer behoefte aan voedsel voor de toenemende stedelijke bevolking. Vooral in Europa was men afhankelijker van de koloniën wat voedsel betreft. In Amerika kon de voedselbehoefte binnen eigen land bevredigd worden.