In moderne samenleving gerealiseerde utopie(=onmogelijke werkelijkheid). Centrale plaats van arbeid (verplicht om te werken, nuttig maken) en arbeid ook om het land dat zij bewerken in bezit te nemen (land goed gebruiken, vruchtbaar maken en daarvan kunnen leven).

John Locke:

1. volgens natuur wet ieder mens ‘zijn eigen persoon tot eigendom heeft’ (individualisme)

2. iemands arbeid is volgens deze formule dus ook individueel eigendom. ( natuur bewerken – eindproduct ook eigendom.

Locke breekt met de traditionele opvattingen en gaat uit van een arbeids-, eigendoms-, en kolonisatie theorie. De mensen die werkten hadden geen of weinig eigendommen en bezitters van eigendom verrichten geen arbeid.

Heilbroner& Polanyi benadrukken dat er met de verhandelbaarheid van grond en arbeid als vrije eigendommen van de mens zich twee nieuwe markten openen naast de (productie) markt: de arbeids (loon) en grond markt (landgoed met een marktprijs).

Rand: recht om te denken, te werken en de resultaten hiervan te houden, dus recht op eigendom. Deze institutie van het privé eigendom ontstaan is in het kapitalisme.

Polanyi vindt Rand’s ideeën een totale dystopie. Dit is volstrekt onleefbaar en overal waar vrije markt zich manifesteerde, maatschappelijke tegenbewegingen op gang kwamen die vrije arbeidsmarkt reguleerden eb rechten van het grondgebied inperkten. Zo ontstond langzaam een vorm van gemengde economie.

Traditionele en hedendaagse marken. Overeenkomst: tijdelijke gebeurtenissen waarbij goederen van eigenaar veranderden. Verschil: traditionele markt geen geïntegreerd onderdeel uitmaakte van de maatschappij, maar slechts bestond uit losse fenomenen die ook onderling niet geïntegreerd waren. Polanyi: 3 markten lokaal, extern en intern

Lokaal: producten uit directe omgeving die van eigenaar wisselden. Ruilhandel was belangrijker dan geld (=waardemaatstaf) en wederkerigheid speelde grote rol. Verder beperkt, aanvullend en geïsoleerd karakter.

Extern: rondtrekkende kooplieden. Laag in aanzien door hoofdzonden van hebzucht en begeerte. Externe markten waren nog niet nauw geïntegreerd en lokale markten en economie bleven los van externe handel.

Intern: De opkomst van een maatschappelijk geïntegreerde markt (staatshuishouding) en de rechtvaardige prijs. Bij winstoogmerk van de handelaar kon dit tot protest en verzet leiden.

Antwoord die zowel liberalisme als vrije markt kenmerkt: laissez faire. Schaf regeringspolitiek af en vanuit de politiek de economie te sturen. ‘Rechtvaardige prijs’ maakte plaats voor ‘de marktprijs’. Dit is het gedachtegoed van Adam Smith en Friedrich von Hayek

* Inzicht verwerven in de aard van wetenschappelijke theorieën, in dit geval economische theorieën, als constructies die bepaalde elementen uit de werkelijkheid er uit lichten en andere elementen wegdrukken (reductionisme). Centraal aandachtspunt hierbij is de zg. ‘homo economicus’.

* Inzicht verwerven in morele, culturele en levensbeschouwelijke oriëntaties die het moderne kapitalisme hebben geïnspireerd.

* Inzicht verwerven in de theoretische tekorten van het klassieke economische paradigma, met name in relatie tot de analyse van problemen, contradicties en crises in het laatkapitalisme.

* Kennismaken met diverse manieren waarop alternatieve paradigma’s van economische orde en van bedrijfsvoering zich momenteel manifesteren

Volgens Dick Swaab loopt het bewustzijn achter de beslissingen van de hersens aan. Verder is deze paragraaf niet echt relevant, slechts een aantal kanttekeningen op het experiment van Libet.

1. Verkeerde conclusie
2. Afwijking van dagelijks leven in de opzet van het experiment
3. Wellicht is bewuste aansturing niet zo direct en precies