Formele zijde van de economie komt overeen met het geheel marktgebonden ruilmechanismen.

Substantieve kant: economie is institutioneel lokaliseerbaar rond de nood van mensen in hun behoeften te voorzien.

3 types van economisch gedrag:

1. Wederzijdsheid (reciprociteit): basis van de interacties; = wederzijdse verplichtingen

2. Redistributie: impliceert een verplaatsing van goed.&diensten naar een centrum en terug naar buiten. Vb.: belastingen; giften aan goede doelen, …

3. Ruil: de transactie op een markt met duidelijke dimensies.

Pollanyi: formele benadering van economie beperkt zich tot 3e type (ruil) van econ. Handelen.

Dit is mogelijk door anomie, dwang of gebrek aan coördinatie.

• Anomie: is normloosheid of gebrek aan regels
• Uitwendige dwang: wanneer iets buiten de samenleving, met name overheid, regels oplegt zonder dat de samenleving ze kan doen groeien.
• Gebrek aan coördinatie: niet zozeer een gebrek of een teveel aan regels, maar een gebrekkige coördinatie tussen de gedifferentieerde subsystemen van de samenleving.

De toenemende arbeidsverdeling wordt veroorzaakt door 2 fenomenen:

a) toename van de morele & materiële densiteit = het vermogen van individuen om met elkaar in contact te treden. Sterke segmentatie structuren verhinderden dit; demografische groei, bevolkingsconcentratie en vervoer en media doen ze toenemen. Behoeften ontstaan omdat er arbeidsverdeling is. individuen specialiseren zich, omdat er meer concurrentie is. -> door de grotere morele densiteit worden mensen gedwongen tot een grotere materiële densiteit (specialiseren leidt tot meer interactie).

b) verzwakking van het collectief bewustzijn = een noodzakelijke voorwaarde voor arbeidsverdeling, en wordt eveneens veroorzaakt door toenemende morele densiteit.

->er is een teveel aan & te sterke regels.

Kapitalisme = economisch systeem dat door mensen is gecreëerd, maar dat tegelijkertijd volgens zijn eigen wetten evolueert.

= uitbuitingssysteem
heeft een eigen logica, eigen dynamiek
leidt volgens sommige tot de neergang van alles.

Verschillende theorieën in het kapitalisme:

1. Theorie van de meerwaarde: de ondernemer wil meerwaarde creëren. De ruilwaarde van een goed wordt bepaald door de hoeveelheid arbeid die erin werd geïnvesteerd. Een kapitalist zal steeds minder betalen aan zijn arbeider, dan dat de meerwaarde die gecreëerd wordt. De sterkte van uitbuiting bepaalt de grootte van de meerwaarde.

2. Accumulatietheorie: door de concurrentiestrijd zal de ondernemer een deel van de winsten moeten herinvesteren in de uitbreiding&innovatie van de productie. Ook de bourgeoisie is een lijdend voorwerp van de wetmatigheden van kapitalisme.

3. Crisistheorie: crisissen van overproductie zullen elkaar sneller opvolgen (verarming van de consumenten). De periodes van hoogconjunctuur zullen niet volstaan om de lage conjunctuur te compenseren.

4. Concentratietheorie: door sterke concurrentie & steeds sneller terugkerende crisissen daalt het aantal ondernemingen in de sector. Dit kan/zal leiden tot monopolie/oligopolie. (5.) Verpauperingstheorie: onvermijdelijke verarming van het proletariaat. De bewustwording is noodzakelijke evolutie die in het kapitalisme vervat zit.