• leesvaardigheid, spelling en woordenschat, ook andere problemen: integreren gehoorde met visueel waargenomen informatie, schrijven
• 5-9% van de schoolkinderen
• meer bij jongens dan meisjes
• genetische invloed, minstens 4 genen (multifactiorieel) dyslectische vader  50% kans op dyslectische zoon
• groter probleem bij Engels (uitspraak anders dan geschreven) dan bij fonetische talen (zoals Italiaans)
• grote individuele verschillen
• voorbeelden: Albert Einstein, Mozart, Beethoven, Ozzy Osbourne, Agatha Christie, Tom Cruise, Jay Leno, diverse wetenschappers

• hersenen
  • kleine microscopische afwijkingen in hersenstructuur
  • o.a. een symmetrische planum temporalis (ipv. links groter)
  • minder pariëtale en temporale activatie bij lezen

• gedragsonderzoek
  • verbinden letter met klank
  • soms verminderde aandacht voor gehoor, geen snelle aandachtswijzigingen
  • problemen met snel opeenvolgende geluiden (klik, zoom, kraak)
  • moeite met uitspreken Spoonerisms (bv. koekenbast, tinzuigen)

• verklaringen
  • wellicht moeilijke verbinding tussen visus en gehoor

- bij dyslexie weinig activatie pariëtaal & temporaal cortices

• slechte focussed attention & oogbewegingen (bij lezen!)

zeer waarschijnlijk diverse oorzaken

• Broca (nonfluent) afasie (1865)
  • productie

- ‘gebroken’ spreken: kernwoorden, geen voorzetsels, bijvoegel. naamworden etc.

- ook moeite met schrijven en gebaren

- doven: nauwelijks nog gebarentaal

• begrip

- (bij-)woorden en grammatica problematisch

- vullen zelf meer in

• schade aan grammaticagebied of beperken tot belangrijkste woorden?
• Wernicke (fluent) afasie (1874)
  • vloeiend spreken zonder inhoud
  • groot woordvindingsprobleem: omschrijven ipv. woord zelf
  • spraak en luisteren: woordbetekenissen vaak afwezig

• onderscheid Broca – Wernicke vaak moeilijk vanwege diffuse schade

1 tweede taal

• ‘kritische’ leeftijdsperiode voor uitspraak en (onregelmatige) grammatica
• volwassenen: beter in nieuwe woorden; kinderen in uitspraak en grammatica

wel kritische periode, geen duidelijke grens: hoe jonger hoe beter

2 opgroeien zonder taal

• dove kinderen (gebarentaal)  ook een kritische periode
• ‘wilde kinderen’ (of ‘wolfskinderen’)

- onderzoek naar taalontwikkeling bij deze kinderen is moeilijk: zeldzaam en (sociaal) onderontwikkeld

- ‘Genie’, 13 jaar geisoleerd opgegroeid in LA: was al licht achterlijk, nooit echt leren praten (verfilmd in 2001: ‘Mockingbird don't sing’)

dus: wel een gevoelige periode, geen scherpe overgang

hypotheses

1)taal als bijproduct van intelligentie, echter

• ook intelligente mensen kunnen een ernstig taalprobleem hebben
• bij lage intelligentie soms bijna normale taalontwikkeling (Williams syndrome=genetische vorm van achterlijkheid)

2)speciale taal ‘module’ (Chomsky, 1980; Pinker, 1994)

• zelfs dove kinderen ontwikkelen snel gebarentaal
• kinderen: geboren met een taal module  ook nieuwe zinsconstructies (het poverty of the stimulus argument)
• taalmodule wordt gevormd door de waargenomen taal
• er is geen puur taalgebied in het brein; betrokken gebieden voeren ook andere taken uit

• wellicht
  • taal droeg bij aan overleven door samenwerking
  • taal  intelligentie
  • nauwe connectie tussen handgebied en taalgebied in brein  taal ontwikkeld via gebaren?