 leeftijd : belangrijkste demografische variabele

 middeleeuwse sociabiliteit wordt ingeruild voor een vroegmoderne samenleving die een afbakening maakt tussen arm en rijk, man en vrouw, publiek en privé en dus ook jong en oud

 vooral herinnerd als de Virgin Queen, hoewel zij aanvankelijk niet bewust deze keuze had gemaakt, integendeel

• Een huwelijksalliantie met zowel Filips II als de Hertog van Anjou werd aanvankelijk ernstig overwogen
• Later stelde ze haar eigen positie bewust veilig door ongehuwd te blijven: een getrouwde vrouw was immers ongeschikt aan haar man en dat strookt niet met de idee van de soevereiniteit van een wereldlijk heerser
• Elisabeth werd aldus voorgesteld als de incarnatie van de Engelse staat

 Elisabeth herinterpreteerde ook de middeleeuwse politieke theorie van the King’s two bodies

• Body natural ( =het sterfelijke lichaam) en body politic(= het instituut koningschap)
• Tilbury Speech- 1588: Elisabeth sprak haar troepen voor de strijd tegen de Armada toe met de woorden:

‘ I know I have the body of a weak and feeble woman, but I have the heart and stomach of a king, and a king of England too’

 Vrouwen stonden onder mannelijk voogdij van hun vader of echtgenoot:

• ze konden niet zelfstandig in rechte optreden
• niet zelfstandig hun eigendom beheren (uitzondering: weduwen)
• geen eden zweren
• waren formeel uitgesloten van politieke participatie
• geen publieke ambten uitoefenen zoals schepen of rechter
• mochten niet in het openbaar het woord nemen

 in praktijk waren de situaties heel erg uiteenlopend:

• Noordwest-Europa: vrouwen konden op eervolle wijze
  • economische activiteiten buitenshuis verrichten
  • actief deelnemen aan sociale en culturele activiteiten
  • waren relatief hoog geletterd

 anderzijds moest Anna Bijns, Antwerps dichteres, haar auteurschap constant verantwoorden

 in het mediterrane gebied was de vrijheid van vrouwen aanzienlijk beperkter

 adellijke vrouwen

• belang van de familie en de dynastie primeerde altijd
  • meisjes werden erg jong uitgehuwelijkt om politieke allianties te smeden en voor mannelijke opvolgers te zorgen
  • Renaissance ‘marginaliseerde’ de vrouwen nog meer
• anderzijds konden zij ook heel grote politieke macht verwerven
  • Franse politiek werd in 16^e en 17^e E ,ondanks Salische Wet, beheerst door vrouwelijke regentes

 koningin-moeders Cathérine de Medici, Marie de Medici en Anne van Oostenrijk

• in andere landen konden vrouwen wel de troon bestijgen

 18^e E: Catharina de Grote in Rusland

 16^e E: Mary Tudor en Elisabeth Tudor in Engeland

 troonbestijgingen door vrouwen was echter allerminst evident vanuit de patriarchale visie van die tijd :

• Schots calvinist Knox reageerde fel met zijn The first Blast of the Trumpet against the Monstruous Regiment of Women - 1558

 Middeleeuwse christelijke denkers

• celibaat en kuisheid als hoogste goed
• huwelijk als noodzakelijk kwaad voor voortplanting
• bescherming vd vrije partnerkeuze om machtspositie van families en clans te breken

 protestantse hervormers

• verwerpen vh kloosterleven en het celibaat
• idealiseren vh huwelijk en de affectieve waarde ervan

+ maatschappelijk belang:

• ouderlijke toestemming
• publieke karakter vd huwelijksinzegening
• patriarchaal karakter vh gezin: mannelijk gezinshoofd = verantwoordelijk voor de moraliteit vd gezinsleden

 moeten onvoorwaardelijk gehoorzamen

• spirituele gelijkheid van man en vrouw
  • vrouwen en mannen uit alle sociale lagen moesten beschikken over basisgeletterdheid om zelf de Bijbel en catechismus te kunnen lezen

 Contrareformatorische Katholieke Kerk

• kloosterleven blijf volwaardig alternatief voor het huwelijk
• Concilie van Trente : religieuze vrouwen dienden in gesloten kloostergemeenschappen te leven met minimaal contact met de buitenwereld (= enclosurebeweging )
  • vrouwenkloosters moesten zo bakens van spiritualiteit en moraliteit worden
  • Ursulinen: aanvankelijk zeer grote autonomie, moesten echter ook buigen voor Rome (bleven maatschappelijke rol spelen met hun kostscholen voor adellijke meisjes)
  • Teresa van Avila: orde van karmelietessen volgens contrareformatorisch patroon : nadruk op armoede-ideaal (heilig verklaard kort na haar dood)
  • Mary Ward: hevig gedwarsboomd door Rome bij haar te onafhankelijke poging om een actieve vrouwenorde naar vb vd jezuïeten op te richten