Een tweede groep factoren (1^e groep was arm/rijk) waardoor mensen in een maatschappijn worden onderscheiden, is de vraag of ze een minderheids- of een meerderheidsstatus hebben binnen de algehele bevolking.

Etnische minderheden

Etnische minderheden: mensen die van de meerderheid verschillen wat betreft huidskleur, religie, enz. Bij de zoektocht naar verklaringen voor de relatief slechte gezondheid van mensen uit etnische minderheden moeten een aantal problemen in gedachten worden gehouden:

• Het zou kunnen dat een onevenredig aantal mensen uit etnische minderheden eveneens tot een lage sociaaleconomische klasse behoort.
• Mensen uit verschillende minderheden moeten niet als één enkele groep worden beschouwd.

Ondanks deze waarschuwingen is er een algemene uitspraak dat etniciteit van invloed is op de gezondheid hoewel verschillende factoren op verschillende etnische groepen van invloed zijn. Voor deze verschillen zijn een aantal verklaringen. Deze weerspiegelen in zekere mate de verschillen die aan de SES zijn gerelateerd:

• Verschillen in gezond gedrag à veel Afro-Caraïbische mannen gebruiken grote hoeveelheden alcohol en krijgen alcoholgerelateerde aandoeningen. De Turkse en vrouwelijke Surinaamse bevolking eet relatief vee vet en binnen etnische minderheden doen mannen en vrouwen minder aan lichaamsbeweging.
• De stress van mensen in minderheidsgroeperingen à gericht op sociale invloed van het hebben van een minderheidsstatus. Als gevolg van specifieke stressoren, zoals discriminatie, raciale intimidatie, en de eisen tot het behouden van de eigen cultuur of het veranderen daarvan, ervaren etnische minderheden mogelijk meer stress dan meerderheidspopulaties.
• Toegang tot gezondheidszorg à sommigen hebben problemen met het verkrijgen van toegang tot gezondheidszorg. Bovendien krijgen patiënten uit etnische minderheden mogelijk minder vaak een dure behandeling wanneer ze eenmaal toegang tot het ziekenhuissysteem hebben. Arme gemeenschappen, die het grootste risico lopen op een slechte gezondheid, hebben meestal de minste toegang tot de volledige reeks preventieve diensten: een verschijnsel dat wel de ‘omgekeerde preventiewet’ wordt genoemd.

Andere minderheden

Een minderheidsstatus kan eveneens het gevolg zijn van verschillen in gedrag ten opzichte van de norm (bijv. homoseksuele mannen met HIV).

Armoede vormt misschien wel de belangrijkste sociale en economische invloed op de gezondheid. Er kan worden verwacht dat mensen in ontwikkelingslanden significant korter leven dan mensen in de rijkere, ontwikkelde landen. Dit wordt deel door omgevingsfactoren veroorzaakt, deel door economische en sociale factoren.

Zelfs bij de rijken komen gezondheidsverschillen voor

Binnen geïndustrialiseerde landen bestaat er een lineair verband tussen inkomen en gezondheid. Maar ook tussen opleiding en gezondheid bestaan verschillen, niet alleen voor volwassenen, maar ook voor hun kinderen.

Verklaringen voor ongelijkheid m.b.t. gezondheid tussen sociaaleconomische klassen

Er zijn verklaring die de verantwoordelijkheid toeschrijven aan het individu als gevolg van het eigen gedrag. Andere verklaring is dat het behoren tot een bepaalde sociale klasse op zichzelf een directe invloed op de gezondheid kan hebben. Er zijn ook aanwijzingen van genetische en neurobiologische aard gevonden.

Voor gezondheidsverschillen wordt dus een sociale verklaring tegenover een meer individuele verklaring geplaatst. Bij de sociale verklaring wordt gesteld dat een lage SES gezondheidsproblemen veroorzaakt. Bij het tegenovergestelde standpunt veroorzaken de gezondheidsproblemen een lage SES. Uit onderzoeken komt naar voren dat de SES overwegend als oorzaak wordt beschouwd en niet als gevolg.

Mensen uit de lagere SES klassen vertonen vaker ongezond gedrag en vertonen meer gedraging die schadelijk zijn voor de gezondheid. Waarom doen ze dit? Gebrek aan kennis in niet de oorzaak, maar ze lijken minder bereid te zijn om naar deze informatie te handelen. Een mogelijke verklaring hiervoor is dat het gebrek aan kansen en de dagelijkse stress kunnen leiden tot een hoge mate van risicovol gedrag zodat ze de dag kunnen doorkomen.

In maatschappijen waar de inkomstverschillen het kleinst zijn, is de gezondheid van inwoners het beste. Gecorreleerd aan economische ongelijkheid zijn psychiatrische problemen, vetzucht, cardiovasculaire aandoeningen, achterstanden in onderwijs, verslaving, tienerzwangerschappen en verwaarlozing van kinderen. Een mogelijke verklaring is aangeleerde hulpeloosheid. Dit ontstaat als mensen het idee hebben dat ze geen invloed hebben op met name aversieve gebeurtenissen in hun leven. In een ander onderzoek komt naar voren dat de teleurstelling van jongeren van het niet mee kunnen komen met leeftijdsgenootjes en sociale vergelijking belangrijke risicofactoren zijn.

Een andere verklaring voor verschillen in de gezondheid onder sociale klassen is dat mensen uit lagere sociaaleconomische klassen in veel hogere mate worden blootgesteld aan een omgeving die schadelijk is voor de gezondheid (werken vaker op een bouwplaats, wonen in huizen van slechtere kwaliteit). Mensen met lagere status zijn meer stressgevoelig. Zeggenschap verhoogt het geluksgevoel via hormonen als oxytocine en dopamine. Het gaat waarschijnlijk om de vergelijking met anderen -> sociale vergelijking. Dit bepaalt voor een deel het gevoelde welzijn en heeft ook een belangrijk emotioneel component -> zelfwaardering.

Door een lage SES in combinatie met een gebrekkig systeem van sociale ondersteuning kan het risico op ziekte significant worden verhoogd.

Waar we wonen (omgevingsfactoren, culturele en sociale factoren) heeft een even grote, of zelfs een groter invloed op ons risico op ziekte, als onze leefwijze.

Bewijs voor verschillen in gezondheid

Er zijn duidelijke gezondheidsverschillen in hele bevolkingsgroepen zowel tussen verschillende land als binnen landen zelf. Met enkele uitzonderingen geldt dat een bevolking van een land langer leeft naarmate het land rijker is. Verschillen in macht, geld en middelen staan aan de basis van gezondheidachterstanden. Ze bepalen de omgeving waarin mensen worden geboren, opgroeien, leven, werken en ouder worden -> ‘social determinants of health’.

• De maatschappelijke determinanten van gezondheid à De positie op de sociale ladder is afhankelijk van de sociaaleconomische positie, etniciteit en geslacht van een persoon.
• Macht, geld en middelen (oftewel SES) etniciteit en geslacht à SES wordt uitgedrukt in opleiding, beroepstatus of inkomen. D.m.v. opleiding worden bepaalde vaardigheden en kennis opgedaan die de gezondheid bepalen. Het beroep is belangrijk voor de plaats op de sociale ladder. Etnische verschillen in gezondheid zijn het gevolg van discriminatie en sociale uitsluiting. De lagere SES van vrouwen en hun gebrek aan middelen veroorzaakt gezondheidsachterstanden.
• De omgeving waarin mensen worden geboren, opgroeien, leven, werken en ouder worden à Dit heeft invloed op de leefstijl van mensen; het vormt de schakel tussen de ongelijke verdeling.
• Fysieke omgeving en materiële omstandigheden à Woonomstandigheden zijn van invloed op status en vermogen en vertalen zich op die manier in gezondheid (bijv. slecht geïsoleerde woning). De materiële levensstandaard bepaalt of mensen zich gezond voedsel of warme kleding kunnen veroorloven.
• Sociale omgeving en psychosociale omstandigheden
• Gezondheidszorg à De toegankelijkheid en kwaliteit van de geboden zorg aan verschillende sociaal economische en etnische groepen heeft rechtstreeks effect op de gezondheidsachterstanden. Toegankelijkheid van de Nederlandse gezondheidszorg is goed.
• Leefstijl en stress à Gezondheidsachterstanden zijn deels het gevolg van verschillen in leefstijl en gedrag tussen de sociaaleconomische en etnische groepen (bijv. mensen met lager opleidingsniveau blijken vaker te roken). Door bijv. werkloosheid ontstaan schulden wat weer leidt tot stress.

De welvaart stijgt, maar de relatieve ongelijkheid tussen mensen wordt steeds groter. Succes of falen wordt in een ik-maatschappij steeds meer zaak van het individu vergeleken met de wij-samenleving van de jagers en verzamelaars. De hoeveelheid sociale stress neemt daardoor toe, ondanks de welvaart -> de hersenen zijn zeer gevoelig voor sociale uitsluiting en sociale verschillen. Dit is misschien een verklaring voor het feit dat verschillen in SES zo’n invloed kunnen hebben op gezondheid.