A. doelstellingen

1. bescherming van de christenheid

• einde expansie van de Ottomanen (B)
• bestrijden van de Duitse protestanten (D)

2. verdediging van de dynastieke belangen van het huis van Habsburg

3. wereldlijk leiderschap

vijanden van Karel V waren

• vorsten die bondgenootschappen sloten met ongelovigen
• vorsten die zich militair als concurrent opwierpen
• vorsten die beide waren

B. de confrontatie met het Ottomaanse rijk

1526 Suleyman valt Hongarije binnen

1529 Seyman stot verder: beleg van Wenen à Suleyman mislukt

1532 tweede beleg van Wenen à Suleyman mislukt

1535 Karel V valt Tunis aan à Karel V wint, Khaïr-al-din (Barbarossa) verliest

à Karel zet Muley Hassan op troon Tunis

1541 Karel V valt Algiers aan à verlies Karel

C. Frankrijk, motor van gepolitiek onevenwicht

• Frans I en Hendrik II: de uitdagers van Karel V
• wederzijdse vrees Frankrijk ó Duitsland
  • territoriale en administratieve eenmaking
  • demografisch overwicht
  • militair
  • rijkdom
• Frans I, Karel V en Hendrik VIII (GB) willen beiden keizer worden
  • Gouden bul (1536): 7 keurvorsten kiezen Rooms koning: gaat niet door
  • Frans I wordt door de paus gesteund
  • Karel V financieel gesteund door propaganda van Jacub Fugger
• Karel V wordt keizer
  • op gespannen voet met elke paus, behalve Adrianus VI
  • plundering van Rome (Sacco di Roma)
• vijf oorlogen met Frankrijk

• staatsbankroet

D. de interne vijand: Duitse protestanten

• Rijksdag: hoogste politieke orgaan voor wetgeving en politieke besluitvorming
  • college van zeven keurvorsten
  • college van wereldlijke en geestelijke rijksvorsten
  • colleg van rijkssteden
• Maarten Luther reageert tegen aflatenhandel
  • 1517 Wittemberg: 95 Thesenanschlag voor disputatio
  • 1520 gesteund door Saksische keurvorst Frederik de Wijze
  • 1520 exsurge Domine: veroordeling door paus
  • 1521 edict van Worms: veroordeling door Karel V
  • 1530 rijksdag van Augsburg
  • 1530 confessio Augustana van Melanchton: geloofsbelijdenis
  • 1531 Schmalkadisch verbond: protestanten tegen de keuizer
  • 1545 keurvorst Johan Frederik en landgraaf Filips van Hessen
  • 1545 contrareformatische concilie van Trente
  • 1547 Schmalkadische oorlog en Mühlberg
  • 1551 vorstenopstand
  • 1552 Ferdinand: godsdienstvrede van Augsburg- cius regio, eius religio
  • troonafstand Ferdinand ten voordele van Filips II

E. eindbalans van een keizerschap

• geslaagd:
  • strijd tegen Ottomanen+ Berbers (Miles Christi) en Frankrijk
  • centralisatie Nederlanden: 17 provinciën
• niet geslaagd:
  • eenheid christendom in Duitse Rijk

F. Engeland: na de rozenoorlog komen de Tudors aan de macht

D. het iberisch schiereiland en de lage landen

1. Spaanse rijk

• koninkrijk van Aragon (kroon van Aragon)
  • Balearen, Sicillië, Napels en Sardinië
• koninkrijk van Castillië

De twee koninkrijken komen samen door het huwelijk tussen Ferdinand van Aragon en Isabella van Castillië wat tot bloei leidt:

• ontdekkingstochten van Columbus
• einde van de reconquista (islam buiten)

2. opvolging

• Juan sterft
• zoontje van Isabbella van Portugal sterft
• Isaballa van Castillië sterft
  • Castillië in handen van Filips de Schone
• Filips de Schone sterft
  • Castillië in handen van Ferdinand van Aragon
  • Nederlanden in handen van Maximiliaan en Margaretha van Oostenrijk
• Karel V wordt meerderjarig : leider van alles
  • keizer van het Heilig Roomse Rijk
  • hausmacht (Oostenrijk-Hongarije) : aan Ferdinand (broer van Karel V)
• Maximilaan van Oostenrijk neemt regentschap vast

E. de territoriale eenmaking van de Nederlanden

1. afronding territorium

• Bourgondisch patrimonium
• Doornik, Friesland, Utrecht, Overijssel, Drenthe, Groningen, Ommelanden
• Gelre, Zutphen

2. Frans I

• Franse koning
• moet van Karel V afzien van zijn leenrechterlijke aanspraken op Vlaanderen

3. transactie van Augsburg: 1548

• verdeelde zijn rijk in kreitzen of kringen
• bourgondische kreits: alle Nederlandse landen

4. personele unie van vorstendommen

• niet één rijk, maar verzameling van vorstendommen
• elk met eigen rechtssystemen
• vorst van alle vorstendommen is soeverein

5. pragmatieke sanctie: 1549

• de Nederlanden zijn ondeelbaar
• dynastiek-rechterlijke normen en erfrechtelijke costuymen (gewoorterecht) worden gelijk getrokken

F. de uitbouw van een centrale machtsstaat

1. Filips de Schone en Karel V: vorstelijke instellingen EN instellingen van onderdanen:

Onderdanen: statenvergaderingen: vertegenwoordiging van de standen per gewest

in Vlaanderen: “Leden van Vlaanderen”

- gezag van de vorst was contractueel

- vorst moest toelating vragen voor belastingen: beden

Filips de Goede overkoepeld deze door de staten-generaal (centralisatiepolitiek).

Vorstelijke instellingen: drie collaterale Raden

Opperste gerechtshof voor de Nederlanden 1504 Mechelen

 1765: Stamp Act : alle alle kranten, brochures ed moesten van belastingszegel voorzien zijn

 Britse constitutie: onderdanen mogen niet belast worden zonder hun instemming via het parlement (en geen afgevaardigden in het parlement)

 Amerikaanse kolonies weigerden de belastingen de aanvaarden

 1773: EIC brengt lading thee tegen dumpingprijzen op Amerikaanse markt

 Boston Tea Party

 4 juli 1776: Onafhankelijkheidsverklaring + oorlog tegen moederland

 1778: Frans-Amerikaanse alliantie

 1779: Spaans-Amerikaanse alliantie

 1780: uitbreken van Brits-Staatse Oorlog en alliantie met Amerika

 Verdrag van Versailles 1783: Amerikaanse onafhankelijkheid

(Fr krijgt Louisiana terug, Spanje Florida)

 1713: Vrede van Utrecht: Frankrijk moest Hudsonbaai, Nova Scotia en Newfoundland afgeven aan GB

 1739- 1748 koloniale wedijver (gekoppeld aan Oostenrijkse successieoorlog)

• Vrede van Aken 1748: status quo tussen beide mogendheden

 1756 -1763 Zevenjarige Oorlog:

• Vrede van Parijs: 1763:
  • verregaande beperking van Fransen in Indië
  • Canada helemaal naar GB
  • Oostelijk deel vd Mississippi naar GB, Westelijk deel Mississippi naar Spanje

 Groot-Brittanië grote winnaar:

• ook Spanje moest oa Florida afstaan
• midden 18^e E: 1 500 000 inwoners in de 13 kolonies