Opkomst van de ‘beschavingen’ zo een 6000-5000 jaar terug. Onafhankelijk van elkaar. Vaak langs rivierdelta’s.

Egypte aan de Nijl

Mesopotamië en Sumer aan de Eufraat

Harappa aan de Indus

China (Shang-dynastie) aan de Gele Rivier.

3000 jaar terug opkomst rijken in Midden-Amerika en de Andes en 1500 jaar terug in West-Afrika.

Zo een rijk heeft een politieke en economische eenheid. Ze zijn vaak multi-etnisch

Centraal bestuur ondersteunt door bureaucratie

Staatsreligie

Formalisering regelgeving

Dwingende retributiesysteem

è Val van een rijk betekent economische crisis

Rijken worden uitgebouwd binnen politieke en territoriale grenzen.

Multi-etnische samenleving

Om van een minisysteem over te gaan tot een rijk moet je aan 5 voorwaarden voldoen.

Bevolkingsgroei om economische onderbouw van het rijk te kunnen dragen

Een meer efficiënte en gecontroleerde landbouw

Conflictbeheersing en bescherming tegen externe bedreiging

Redistributief systeem, gaat samen ontwikkeling van systemen van registratie en codering

Infrastructuur en communicatie

Vele rijken verdwijnen door interne implosie (sociaal en economisch) en externe druk (ecologisch)

Sumerië

Teotihuacan en Maya’s

Romeinen

Sommigen rijken weten deze dingen te beheersen en overleven.

Egypte en China

Organisatie van bevolking is kleinschalig tot maximaal enkele duizenden mensen

Cultureel-etnische, economische en politieke eenheid vallen samen

Door de geschiedenis heen hebben er verschillende minisystemen bestaan

Clans of families

Enkele tientallen leden, in regel aan elkaar verwant

Belangrijkste samenlevingsmodel bij jagers-verzamelaars

Hebben geen vaste verblijfplaats of arbeidsindeling

Geen sociale hiërarchie, eigendom is gemeenschappelijk

Stammen

Komt tot stand via verbetering van de technieken van jacht en de eerste vormen van sedentarisatie brengen ≠ families samen tot één stam

Enkele honderden werken en leven samen in één gemeenschap

Bestuur informeel, maar wel al een chef

Controle (politiek) en ruil (economie) nog steeds op basis van wederkerigheid

Chiefdom

Ontstaat in de vroege landbouwgebieden

Erfelijke koning en elite

Ritualisering en ideologisering gezag

Monopolie gezag en eigendomsrechten

Sociale verdeling, arbeidsspecialisatie

Tribuut ipv. wederkerigheid

Geleidelijke evolutie naar ‘proto-staten’

De mondialisering van de voedselketens

Na 1850: uitbreiding landbouwareaal in neo-Europa

Na 1950: agro-industrie, ‘green revolution’: technologische innovatie

Synthetische meststoffen, bewaren in blik

Na 2000: biotechnologie en monopolisering van landbouw door multinationals

Genetisch gemodificeerde teelten

Begin 21^ste eeuw een keerpunt want minder als 50% van de bevolking is boer

Zal dit tot voedsel(on)zekerheid leiden?

Wat met de goedkope arbeidskrachten, blijven deze bestaan?

De teloorgang van de kleine boerenlandbouw bedreigt lokale en regionale vormen van voedselbevoorrading, het gemeenschappelijk bezit, de gemeenschappelijke kennis over plant en dier en de noodzakelijke biodiversiteit.

Europa’s ‘big escape’:

Via voedselopbrengsten en voedselzekerheid ontsnapt EU aan malthusiaanse val

Maar ook:

Voedselimport

Bevolkingsexport

Verhoogde productie en productiviteit !!!

Ontwrichting niet-Europese samenlevingen

Bij opvatting van de big escape als EU succesverhaal zijn er enkele bedenkingen

1) Hongersnood is niet meer catastrofaal, ze zijn vaak van korte duur en kleinschalig

2) Succesverhaal steunt gedeeltelijk op een transformatie van eigen landbouw en de invoer van granen en vlees die sterk toeneemt na 1850.

3) 19^de eeuw, EU heeft structurele overbevolking die emigreert naar Amerika.

4) Onderwerpen van andere gebieden in Afrika en Azië gaan soms samen met ineenstortingen van de plaatselijke samenleving.

Europa’s big escape is alleen mogelijk geweest omdat ze het kerngebied was in het wereldsysteem.

Honger en ondervoeding blijven endemisch door scheve handelsverhoudingen en nieuwe onzekerheden in de nieuwe globale economische orde.

Productie en verdeling van voedsel ongelijk door het kapitalistische systeem. Hierdoor storten lokale boeren in grote armoede doordat multinationale bedrijven voedsel aan dumpingprijzen verkopen