Noties

- Dictatuur

• ^§ Oud historisch fenomeen
• ^§ Tijdelijk in noodgevallen

- Totalitarisme

• ^§ Nieuw (na WOI)
• ^§ Niet enkel politiek, ook een theorie over mens en leven
• ^§ Permanente vorm (niet tijdelijk)

Mussolini en de Fascistische staatsgreep

- Na WOI verdwijnt de democratie

• ^§ Raar want Italië stond aan de zijde van de overwinnaars
• ^§ Maar was in de oorlog gelokt met grote beloften ivm gebiedsuitbreiding
• ^§ Teleurgesteld op de vredesverdragen van Parijs

- Mussolini

• ^§ Was eerst socialist
• ^§ Tijdens de oorlog wordt hij nationalistisch
• ^§ Streefde voor het herstel van het Italia Irredenta (= het niet teruggewonnen deel waar Italianen leven (vooral in Oostenrijk))

- Fascio di combattimento

• ^§ 1919: ° door Mussolini
• ^§ Frustraties na vredesverdragen van Parijs

 slechts een klein stuk van de beloofde expansie gekregen

 oa geen mandaatgebieden die van Turkije of Duitsland waren geweest

- Na-oorlogse depressie

• ^§ Werkloosheid Ý
• ^§ Sociale onrust Ý
• ^§ Stakingen Ý

 afgekeurd door gematigde socialisten

 gesteund door communisten (3^e Internationale)

- Fascisten

• ^§ VS communisten en stakers
• ^§ Zogezegd om onrust te vermijden
• ^§ Maar ze zijn zelf een factor van onrust

- Overheid

• ^§ Doet weinig aan het optreden van de fascisten
• ^§ Respect voor de parlementaire democratie Þ

- 1919: socialisten en christelijk socialisten verkozen

- 1921: “ “ “ “ “ “ “ “ “ “ “ “

- Fascisten waren bij deze verkiezingen nog niet machtig in parlementaire zin

• ^§ Hun macht groeide vooral buiten het systeem

- Mussolini besluit opportunistisch pro wetgeving, orde en bezit

• ^§ De welgestelde klasse gaf hem veel (financiële) steun

- Fascisten VS socialisten, christelijk socialisten, communisten

• ^§ Intimidatie-technieken

 moord, bedreigingen, castorolie, fysiek geweld

- 1922: Mars op Rome

• ^§ Zwarthemden van Mussolini dreigen met een coup
• ^§ De liberaal-democratische coalitie was tevreden dat de linkse zijde verdrongen werd

 maar niet akkoord met de manier waarop (maar hier: het doel heiligt de middelen?)

• ^§ Ze willen een krijswet inschakelen (het leger neemt de macht tijdelijk over)
• ^§ De koning weigert dit
• ^§ Het kabinet treedt af en Mussolini wordt premier met speciale bevoegdheden

- Mussolini duidelijk als machtigste man

- Elke vorm van oppositie wordt onmogelijk gemaakt

- Uit protest trekken linkse en centrale partijen zich terug uit het parlement

• ^§ Miscalculatie: Mussolini kan nu zijn dictatuur vestigen
• ^§ Schaft alle politieke partijen af, behalve zijn fascistische

De Fascistische staat

- Fascisme als een alternatief voor democratie

• ^§ Mussolini pleit voor actie onder één leider (duce)
• ^§ Tegen liberalisme, vrijhandel (laissez-faire), kapitalisme, marxisme, socialisme
• ^§ Voor nationale solidariteit, staats- en economisch beleid onder één leider

- Italiaans corporatisme

• ^§ Anders dan voorgaande corporatistische systemen (links en rechts)
• ^§ De staat beïnvloed de economie door corporaties (corporaties als instrument)
• ^§ De economie wordt ingedeeld in 22 sectoren
• ^§ Deze sectoren worden door de staat ingevuld (lonen, prijzen, werkomstandigheden)
• ^§ Rol van de overheid is belangrijk

 cf. afschaffing van het parlement en ° Corporatieve kamer

• ^§ Doel: verdwijnen van klassenconflicten

 gebeurt: verbieden van stakingen, afschaffing van (onafhankelijke) vakbonden

- Depressie

• ^§ Sociale extremen blijven bestaan (arm/rijk)
• ^§ Geen grote economische successen

- Desondanks toch een Italiaans superioriteitsgevoel Ý

• ^§ Mussolini versterkt dit door militarisme en imperialisme

- Fascisme vond aanhang in sommige delen van Europa

• ^§ Vooral bij de rijkeren (angst voor Bolsjewisme)

GB: 1920’s en Depressie

- Voor WOI: concurrentie van geïndustrialiseerde landen Ý

• ^§ Cf. Duitsland
• ^§ GB verliest afzetmarkten

- WOI versnelt dit proces

- Reeds in de jaren ’20 welvaartsstaat op sociaal gebied

• ^§ Verzekeringen (werkloosheid, ziekte, ouderdom)

- Door de economische malaise na 1929: werkloosheidÝ

• ^§ = duur voor de staat
• ^§ ° Economische problemen

- Labour is aan de macht in 1929

• ^§ MacDonald als premier
• ^§ Wou vooral besparen (op sociale zekerheid)

 komt niet overeen met de Labour Party

- MacDonald richt een coalitie van alle partijen op

• ^§ “Nationaal bestuur”

- Wordt verkozen in 1931

- Vooral besparingen

• ^§ Economisch nationalistische maatregelen

Problemen in de Britse commonwealth

- KOLONIES

- De Ierse kwestie (cf. hoofdstuk 14, deel 14.5)

- Palestina

• ^§ Joods immigranten VS moslims VS GBµ

 joden vluchtten voor anti-semitisme @ Europa

- Egypte

• ^§ 1922: onafhankelijk (niet langer protectoraat van GB)

- India

• ^§ Onafhankelijkheidsbeweging Ý

- MANDAATGEBIEDEN

- Canada, Australië, Nieuw Zeeland, Zuid Afrika

- Krijgen alsmaar meer autonomie toegewezen

• ^§ Economisch, politiek

- Verdeeldheid Conservatives VS Labour

- Er heerste wel een intern Brits eenheidsgevoel ivm de staat (vgl =/ Frankrijk)

Frankrijk: 1920’s en Depressie

- Extreem links & extreem rechts Ý

- Zowel links als rechts zijn ‘antidemocratisch’ en tegen de Franse republiek (staatsvorm) (vgl =/ GB)

• ^§ Communisten (parlementaire weg) (LINKS)
• ^§ Action Française (militante drukkingsgroep) (RECHTS)

- Belang van de Duitse herstelbetalingen

• ^§ Moest het Franse herstelprogramma financieren (na WOI)
• ^§ Cf. bezetting Ruhr-gebied (1923)

- 1926 – 1929: bloeiperiode

• ^§ Door hervormingen in taksen

- Grote Depressie (’29)

• ^§ Later dan in de VSA of andere landen
• ^§ Minder ernstig dan in de VSA of andere landen

- Herstelplan vooral gericht op besparingen

Frankrijk: interne politiek tijdens de ‘30s

- Rechtse antirepublikeinse en antidemocratische beweging Ý

• ^§ 1934: opstand @ Parijs
• ^§ Aanleiding: politiek/financieel schandaal (overdreven door rechts)

- Liberalen, democraten en socialisten waren verontwaardigd

- Communisten beseffen de fascistische dreiging en scharen zich achter de overheid

- Communisme Ý in de 30’s

- °Volksfront (Front Popular)

• ^§ Anti-fascistische coalitie
• ^§ Radicale socialisten, socialisten en communisten
• ^§ 1936: Meerderheid behaald
• ^§ Léon Blum wordt premier

Bestuur van het Volksfront

- Meerderheid vanaf 1936 (tot 1937)

- Olv Blum

- Voert “Franse New Deal” uit

• ^§ Nationalisering, 40u week, betaalde vakantie, vakbonden Ý
• ^§ Geen economisch succes

- Protest van rechts

- Tegelijk: Duitsland herbewapent

• ^§ Frankrijk moet dit ook doen
• ^§ Gaat niet in combinatie met hun “New Deal”
• ^§ Te duur

- Tegelijk: Spaanse burgeroorlog

• ^§ Tegen het Volksfront in Spanje
• ^§ Blum wil niet interveniëren

- Senaat werpt de regering omver

• ^§ Volksfront U
• ^§ Macht socialisten Þ

Algemeen ‘30s

- Geen enkel West-Europees land herstelde volledig voor WOII

- Crisis van ’29 toonde aan dat Europa economisch afhankelijk was van de VSA

- SU werd in de jaren 30’s een industriële grootmacht

- Bevolking stagneerde

Franklin Roosevelt

- 1929 beurscrash (onder republikeinse president)

- 1932 presidentsverkiezingen

• ^§ Franklin Roosevelt wordt verkozen (democraat)

De New Deal

- Economisch herstelplan van Roosevelt

- Keynesiaans geïnspireerd

- Bankwereld werd hervormd

• ^§ Strengere controle
• ^§ Splitsen van banken naar hun functie (kredietbanken, …)

- Devaluatie van de dollar

• ^§ Om boeren toe te laten aan handel te kunnen doen in vreemde gebieden

- Deficit spending

• ^§ Geld van de staat in de economie pompen
• ^§ Werkloosheid Þ
• ^§ Op die manier de koopkracht Ý

- Na 1935: vooral sociale maatregelen

• ^§ Minimumlonen
• ^§ 40-uren week
• ^§  kinderarbeid

- ° Sociale welvaartsstaat met staatsinterventie!

• ^§ Veel vroeger dan in Europa (± ’60)

- Link met hoofdstuk 18 (SU): Stalin = dictatuur!