Hulpmiddelen in het bemeesteren van de natuurlijke omgeving

Collectieve accumulatie van kennis: verleggen van grenzen

Vuur

Landbouw

Fabricage van landbouwwerktuigen

Metaalbewerking

Koper, brons, ijzer, zilver, goud

Zorgde voor ontbossing (houtskool)

Waterbeheersing

Via irrigatie zich van zoet water verzekeren

Voeding, woning en kledij

Collectief of sociaal leren via externe geheugensystemen

Taal

Schrift

Classificatiesystemen

Bibliotheken, instellingen van onderwijs en onderzoek

Het bewaren van onze vergaarde kennis

Digitale systemen

Groei van de digitale opslagcapaciteit

Historici onderscheiden 10 ‘technological complexes’ of ‘toolkits’ waarbinnen in elke beschaving nieuwe kennis wordt gegenereerd en opgeslagen.

Wapens, textiel, schriftdragers (papier), vuur, water (irrigatie), bureaucratie, trekkracht, scheepvaart, wiskunde, landbouw

Innovatie en diffusie van kennis gebeurt via sociaal/collectief leren binnen de sociale netwerken

Vele centra van technologische ontwikkeling

Geen rechtlijnig proces, gebeurt in sprongen

Vele vernieuwingen komen uit het Oosten

China

Cartografie

Zeevaart: kompas, zeilschepen

Irrigatie en kanalenbouw

Oorlogsvoering: buskruit

Drukkunst

Ambachtelijke productie van porselein, textiel, papier en zijde

India

Technieken in de productie van katoenen stoffen

Islamwereld

Productie van specerijen

Hout- en tapijtproductie

Ook hier komen er nieuwe technieken

Europa

Technieken in de landbouw

Wolnijverheid

Glasblazerij

Brouwproces

Pre-moderne wetenschappelijke tradities delen een aantal kenmerken

1) Het verwerven van kennis moet vallen binnen dominante filosofische en religieuze wereldvisie

Zorgt voor een groter risico op conflicten

2) Onderscheid wiskunde en natuurkunde

Wiskunde: getallenkunde en geometrie

Natuurkunde: natuur en de mens

Beschavingen hebben lange tijd geprobeerd om de wetenschappelijke kennis te verzoenen met de filosofisch-religieuze legitimatie. Dit wordt gedaan door de volgende orde te respecteren

1) Traditie, religie en openbaring als wortels van kennis

2) Kennis verworven door deductie

3) Kennis verworven via observatie of experiment

Vele centra van kennisopbouw

Eurazië tot 1500: Moslimrijken

Door verstrakking van het regime zal er minder tolerantie zijn en meer nadruk op orthodoxie

Innovatie maakt plaats voor verstarring

Een nieuwe Europese wetenschappelijke kennis

1500/1800: nieuw wetenschappelijk klimaat

Voorang aan de rede (rationalisme) en aan observatie en experiment (empiricisme)

Geen centraal sturend gezag die vernieuwingen kan blokkeren

Gaat gepaard met technologische doorbraken (industrie, transport, militaire slagkracht, communicatie, consumptierevolutie)

Groeiende ecologisch impact

Toename beheersing van de natuur gaat gepaard met een toename van de afhankelijkheid ervan.

Beheersen van het vuur (Goudsblom)

Biosfeer van onze planeet is een zonne-energiesysteem

De zon is de energiebron.

Er zijn twee energiesystemen

Zonne-energie (tot in de 19^de eeuw)

Jager-verzamelaars: Extensieve extractie biomassa

Hoeveelheid beschikbare energie is beperkt

Overleven aangepast op het wisselende aanbod

Grotere mobiliteit, beperking fertiliteit

De belangrijkste beheersing is de beheersing van het vuur

Heeft zo zijn dieet kunnen uitbreiden

Verantwoordelijk voor uitsterven van diersoorten

Landbouwsamenlevingen: intensieve extractie biomassa

Men gaat zonne-energie monopoliseren voor de eigen behoeften via teelt van dieren en planten

Afhankelijkheid van de zonne-energie maakt dat de groeikracht van de landbouwsamenleving aan grenzen is gebonden

Overexploitatie zorgt voor ecologische rampen

Mayacultuur

Fossiele brandstoffen

Industriële samenleving: niet-hernieuwbare (fossiele) brandstoffen

Opeenvolging van energierevoluties

Uitputting van grondstoffen door overexploitatie

Verstoring van ecosysteem

Waar haalt men zijn energie

Menselijke spierkracht: 100 watt

Dierlijke kracht: 300-600 watt

Water- en windmolens: 5000-10.000 watt

Stoommachine: 20.000 – 100.000 watt

Gasturbines, ontploffingsmotoren, nucleaire installaties

Grote regionale verschillen qua energieproductie en energieconsumptie

Europa gaat kennis overnemen van de Chinese, Indische en Arabische beschaving en ze verbeteren

In GB zal steenkool zeer belangrijk zijn, Holland turf en VS olie

Impact van de energieconsumptie is duidelijk, maar niet ondubbelzinnig

Stimulans: productie, bevolkingsgroei, urbanisering, transport

Negatief: destructie (toenemende militaire slagkracht), ecologische degradatie (uitroeiing dieren, ontbossing), ongelijkheid

Keuzes door mens en samenleving volgens de behoefte en de mogelijkheid van gebruik en controle

Grote systematische veranderingen ten gevolge van de beweging van grote continentale en oceanische aardkorst en de wijziging van de orbitale geometrie van de aarde.

Daling temperatuur na het Krijt

Middellange schommelingen door kleine wijzigingen van de baan van de aarde rond de zon

Ijstijden en interglacialen

Korte schommelingen

Kleine IJstijd El Niño

Antropogene klimaatsveranderingen

Broeikasgassen

In de jaren 1945-1985 is er immens veel veranderd op ecologisch vlak. Meer dan in de voorgaande 10.000 jaar. Dit in:

Ontbossing

Waterschaarste

Uitstoot van sulfaat, fosfaat, lood

Succes en falen van volkeren en beschavingen (J. Diamond)

Ecologisch imperialisme (A.W. Crosby)

De inventie van landbouw is een ramp (R. Manning)

Oude en nieuwe biologische regimes (R. Marks)

Tragedy of the commons en Life boat ethics

Van determinisme tot eco-fascisme

Ecologische factoren voor divergerende ontwikkeling. Verschillen in:

1) Planten en dieren geschikt voor domesticatie

2) Snelheid diffusie en migratie

3) Interactie tussen continenten

4) Bevolkingsomvang