De onderhandelingsmacht van de werknemers zal uiteraard groter zijn indien ze zich verenigen in vakbonden, die hun gezamenlijke belangen verdedigen. (ze maken gebruik van drukkingsmiddelen vb stakingen)

Het is realistisch aan te nemen dat vakbonden niet alleen geïnteresseerd zijn in het reële loon van hun leden, maar ook in de tewerkstelling.

hogere reële lonen = verlies aan tewerkstelling

• een aantal werknemers is daardoor werkloos, ze zouden bereid zijn te werken tegen een lager reëel loon, maar dit is niet mogelijk door de loonovereenkomsten tussen vakbonden en werkgevers.
• Kan een oorzaak zijn van loonstarheid
• Kan onevenwichtswerkloosheid veroorzaken
• Leidt tot een hogere natuurlijke werkloosheidsgraad.

Bestrijden van armoede vormt de grondslag voor het invoeren van minimumlonen. Het is de bedoeling op het inkomen van de laagstbetaalden op te krikken.

• vooral bedoelt voor jonge, ongeschoolde werknemers
• ook een oorzaak van loonstarheid

minimumlonen zullen weliswaar het inkomen van de laagbetaalde arbeiders verhogen, maar dat gebeurt ten koste van een stijgende werkloosheid voor dezelfde categorie van werknemers.

Dit kan nog versterkt worden doordat ondernemers de voorkeur geven aan oudere, meer ervaren arbeidskrachten.

Het stelsel van de werkloosheidsverzekering geeft aanleiding tot een vervelende afruil tussen sociale rechtvaardigheid en billijkheid enerzijds, en economische efficiëntie anderzijds.

Dat pleit voor een systeem van verzekering ex ante en van solidariteit ex post tussen werkende en werklozen. De werklozen ontvangen dan een uitkering die wordt gefinancierd door de socialezekerheidsbijdragen van alle werknemers en werkgevers.

Werkloosheidsuitkeringen kunnen evenwel resulteren in werkloosheid

• verhoging van de frictiewerkloosheid.

Indien werkzoekende gedurende dit zoekproces kunnen terugvallen op een werkloosheidsuitkering, dan ligt het voor de hand dat ze geneigd zijn langer te zoeken en dat ze meer kieskeurig zullen zijn bij het aanvaarden van een job.

• De frictionele werkloosheid neemt dus toe!

Dit kan de globale productiviteit wel ten goede komen (de kans dat ze een passende job vinden is groter) .

werkloosheidsuitkeringen leiden ook tot vrijwillige werkloosheid.

Ook in periodes van hoge economische activiteit bestaat er in elke economie een zekere werkloosheid.

Dat soort werkloosheid, dat niet kan toegeschreven worden aan een vertraging of zelfs een daling van de economische activiteit = natuurlijke werkloosheid.

De bijkomende werkloosheid die resulteert uit een vertraging of een teruggang van de economische activiteit = conjuncturele werkloosheid.

Indien we rekening houden met een aantal concrete kenmerken van de arbeidsmarkt, dan is het best mogelijk dat een globaal arbeidsmarktevenwicht hand in hand gaat met een soms hoge werkloosheid.

Zulk evenwicht, waarbij er geen op- of neerwaartse druk bestaat op het reële loon, wordt gekenmerkt door de gelijkheid tussen het totale arbeidsaanbod en de totale arbeidsvraag.

Op sommige deelmarkten kan er een vraagoverschot bestaan terwijl op andere deelmarkten een vraagoverschot bestaat.

Meer concreet kunnen we deze evenwichtswerkloosheid typeren als die situatie waarbij het aantal werklozen = aantal openstaande vacatures

= natuurlijke werkloosheid in enge zin.

De natuurlijke werkloosheid kan van frictionele (kortstondig) of structurele (langdurige) aard zijn.

Frictionele werkloosheid: Er bestaan passende betrekkingen voor afgedankte werknemers en voor nieuwkomers, maar het vraagt tijd om een succesvolle koppeling tussen een werkzoekende en een vacature te bewerkstelligen.

Structurele werkloosheid: vloeit voort uit veranderingen in de structuur van de economie. In een groeiende economie zijn er enerzijds technologische veranderingen en anderzijds verschuivingen in de sectoriële samenstelling van de vraag naar goederen en diensten. Beide brengen mee dat er in bepaalde sectoren de tewerkstelling inkrimpt, terwijl ze in andere sectoren toeneemt.

Vraag en aanbod zijn niet op elkaar afgestemd.

Het is soms moeilijk voor werklozen om de openstaande vacatures in te vullen omdat ze niet over de juiste opleiding beschikken.

Een staalarbeider die zijn job verliest kan niet terecht in de informaticasector. Ook kan het zijn dat hij een job aangeboden krijgt, maar deze afslaat omdat hij bij zijn vorige job een veel hoger loon kreeg. Ook kan het zijn dat hij een jobaanbieding krijgt in het buitenland, maar hij het niet ziet zitten om te verhuizen. De overheid kan hierbij een handje toesteken door vb. het optrekken van de verhuispremies en het verlagen van de registratierechten bij de aan- en verkoop van onroerend goed.

Naast het evenwichtswerkloosheid kan er ook onevenwichtswerkloosheid bestaan.

• Is het gevolg van feit dat lonen ook in periodes van sterke economische activiteit te hoog kunnen zijn om een evenwicht op de arbeidsmarkt mogelijk te maken.
• Dit kan gevolg zijn van overheidstussenkomsten in de arbeidsmarkt, van vakbondsoptreden of van het gedrag van ondernemingen.

Natuurlijke werkloosheid in ruime zin = evewichtswerkloosheid + onevenwichtswerkloosheid

Zie vbn p 449 + 450 + 451