Modellen?

(= een voorbeeld dat toelaat de belangrijkste relaties tussen de componenten van een proces vast te leggen)

of

(=een geheel van simplifiërende vooronderstellingen mbt een bepaald werkelijkheidsdomein)

Wiskundige modellen spelen een heel grote rol in de economische wetenschap.

Modellen laten voorspellingen toe over werkelijkheidsdomeinen en/of geven verklaringen voor gebeurtenissen in dat werkelijkheidsdomein.

Sommige auteurs nu proberen de ‘economie’ inhoudelijk te definiëren , m.a.w. door te zeggen wat economie bestudeert: enkele voorbeelden:

L. Robbins

“ the forms asumed by human behaviour in disposing of scarce means”

“the science which studies human behaviour as a relationship between ends an scarce means which have alternative uses”

J. Craven:

“Economics is the study of the methods allocating scarce resources and distributing the product of those resources, and the study of the consequences of these methods of allocation and distribution.”

• De hypothesen lopen sterk uiteen

• Elias: vervlechtingsdynamiek (de scheiding tussen het Es, het Ich en het Über-Ich wordt sociaal veroorzaakt)
• Sahlins: eenheid van betekenissystemen (verwijst net zoals Douglas naar symbolische systemen)
• Douglas: sociale functionaliteit
• Freud: bestaan van het onbewuste (hij gaat uit van een onveranderlijke psychische structuur die het gedrag bepaald)

• Verklaringswijzen lopen sterk uiteen:

• Elias: causaal
• Sahlins: unifiërend
• Douglas: functionalistisch (soort causale verklaring)
• Freud: causaal en unifiërend

Ook Mary Douglas meent dat symbolische systemen een belangrijke plaats innemen in de sociale wereld. Zij voegt daar wel de gedachte aan toe dat de symbolische structuren in verband staan met de sociale structuren.

Laatstgenoemde zouden inhoud en vorm van eerstgenoemde bepalen.

De symbolische structuren hebben een functie namelijk het versterken, beschermen en bestendigen van de sociale orde.

Douglas gaat als voorbeeld de verboden geformuleerd in Leviticus en Deuteronomium (2 bijbelboeken) nemen. (p.53)

Volgens Douglas heeft het geen zin om elke regel apart te verklaren. Ze hebben maar zin in een totaalconceptie van de wereld, volgens welke het volk van God moet gescheiden blijven van andere volkeren (tweedeling).

De gedacht van heiligheid drukt zich onder andere uit in de gedachte dat het lichaam integer en een perfect recipiënt dient te zijn. Vanuit die logica kan men begrijpen dat wat het lichaam zelf af- of uitstoot onrein wordt bevonden.

De tweedeling tussen integere en niet-integere dingen passen de joden toe op hun wereldvisie, zei verdelen de wereld in drie: aarde, water en lucht.

Om een verbod te verklaren moet je de symbolische structuur terugvinden. In tegenstelling tot Sahlins meent Douglas dat men die structuren op het diepere niveau zelf nog eens kan verklaren door de symboliek te relateren aan de sociale structuren.

De sleutel van deze logica is de tegenstelling tussen de dingen binnen en buiten de goddelijke alliantie (vb. opvattingen over de lichamelijke perfectie en alles wat het lichaam afstoot wordt als onrein gezien zoals menstruatiebloed,…). Deze opvattingen over reinheid en onreinheid dienen als analogieën om een algemene gedachte van sociale orde uit te drukken. Zij symboliseren kenmerken van de sociale structuur die door de leden van die sociale structuur bijzonder relevant worden geacht.

Telkens weer merkt men dat allerlei groepen de sociale structuur projecteren op het menselijke lichaam. Alle lichaamsproducten worden ‘gevaarlijk’ bevonden en omringd met bijzondere voorzorg. De lichaamsopeningen zelf worden ook als punten ervaren waarlangs het lichaam gemakkelijk kan worden gekwetst of ondermijnd.

Waar Sahlins en het structuralisme het houden op de autonoom verklarende kracht van symbolische systemen, voert Douglas een andere gedachte aan: symbolische systemen vormen gehelen die je vanuit een betekenisrelatie moet benaderen. Maar op een dieper niveau ligt de sociale structuur aan de basis van de symboliek. Zij voert twee soorten verklarende relaties aan:

• Symbolische systemen zijn functioneel voor het verdere bestaan van de sociale structuur: de symbolische systemen zijn er om de sociale structuur te bestendigen. Dit noemt men functionalistische verklaringen.
• Symbolische systemen worden veroorzaakt door de sociale structuur door analogische overdracht. Dit is een causale verklaring.

Hij zegt dat betekenisvolle structuren de kern en de eenheid uitmaken van sociale systemen. Die zienswijze toetst hij op het zelfbeeld van de moderne Westerse maatschappijen. Volgens dit zelfbeeld primeren handelen op grond van zakelijkheid en efficiëntie op de symbolische en culturele opsmuk. Het streven naar materiële rationaliteit kenmerkt het handelen van de homo economicus, niet de productie van betekenis. Dit zelfbeeld is volgens Sahlins fout → het nut van een ding is niet rechtstreeks af te leiden uit de eigenschappen van dat ding, maar wel uit de betekenis die men hecht aan de eigenschappen van dat ding (vb. jurk, pijp). Dus het nut van een ding hangt af van het symbolisch systeem waarin die gebruiksvoorwerpen worden geproduceerd.

Dit wordt toegepast op onze voedselproductie:

De kapitalistische voedselproductie is geen kwestie van louter rationaliteit. Kapitalisme is een culturele orde die zich op een bepaalde manier manifesteert. De productie en handel van g en d gebeurt m.a.w. in het kader van een culturele code die definieert wat utiliteit is.

Niet de economische, ecologische of biologische factoren bepalen wat wij wel of niet eten, maar het wordt bepaald door ons betekenissysteem (vb. hond).

Het heeft iets te maken met de symbolische waarde die aan voedsel wordt toegekend.

Volgens Sahlins zijn er twee ordeningsbeginselen waar je dieren kan in onderverdelen:

• Nabijheid mens: naarmate een diersoort dichter bij de mens leeft, wordt zij minder eetbaar geacht.
• Binnen versus buiten: hoe dieper, hoe meer intern het vlees, hoe minder eetbaar; hoe meer extern, hoe meer eetbaar. Sahlins gaat er hier vanuit dat de lagere waardering van orgaanvlees te wijten is aan een taboe op het consumeren van je diepste zelf.

→ Uit deze twee beginselen kan je afleiden dat onze voedingsgewoonten metaforisch verbod zijn op kannibalisme.

Volgens Sahlins staat die symbolische logica haaks op het louter utiliteitsdenken. Als je enkel de nutritionele waarde van eetbare goederen in beschouwing neemt, is er geen reden om vb. orgaanvlees minder hoog in te schatten dan spiervlees.

Besluit: symbolische systemen bepalen de gebruikswaarde van goederen en niet de 1 of de andere materiële standaard.