(houdt hier rekening met het feit dat de mortaliteit slechts voor één derde van de bevolkingsgroei zorgde (Wrighley))

Engeland domineerde de verhoging van de fertiliteit in de negentiende eeuw. Dankzij verhoogde arbeidsmogelijkheden (fabrieksarbeid, proto-industrie en het poor-law-systeem: wettelijke verplichting om te zorgen voor de armere) ontstond er een daling van de huwelijksleeftijd, een stijging van het aantal kinderen, een vermindering van de ongehuwden en het ontstaan van een proletarisch demografisch patroon (Thomas). Vanaf nu is de economische basis niet langer gelijk aan bezit, maar arbeidskracht. Men moet hier wel rekening houden met het feit dat deze theorie gebaseerd is op rationele actoren, waarbij mannen en vrouwen geacht worden er hetzelfde over te denken.

Tijdens de tweede helft van de negentiende eeuw zorgde de sociale revolutie voor een omkering van de relatie tussen inkomen en nataliteit. Dit dankzij een verhoging van de levensstandaard, verstedelijking, deconfessionalisering en regulering van de kinderarbeid. Hierdoor ontstond een verhoging van de nuptialiteit maar ook geboortebeperking en een seksueel taboe. Het ideaal van het burgerlijk gezin met een uitgebreide aandacht voor het opvoeden van kinderen ontstond. Een vertraging van de bevolkingsgroei was het gevolg.

Er ontstaat een daling van de mortaliteit ten gevolge van het wegvallen van exogene factoren zoals een sterke stijging van de voedselveiligheid en een daling van de kindersterfte. Op lange termijn is een daling van de mortaliteit mogelijk dankzij de introductie van de aardappelteelt, betere transportmogelijkheden, het ontstaan van kunstmest en onderzoek naar gewasverbetering, mechanisering van de landbouw, groeiende aandacht voor hygiëne (aanleg van waterleidingen en riolen) en de medische vooruitgang (Jenner met inentingen; Pasteur met pasteuriseren van voedsel en vaccin; Koch met de isolatie van TBC en cholera). Ook de industriële revolutie heeft hier een aandeel in Er is echter nog steeds sprake van een catastrofale mortaliteit op korte termijn veroorzaakt door voedselcrises, epidemieën en oorlog.

Er ontstaat een enorme bevolkingsgroei ten gevolge van de daling van de mortaliteit en een gelijke nataliteit als voordien. Hierdoor ontstaat een andere leeftijdsopbouw dan voordien. Deze bevolkingsgroei verschilt echter sterk in de verschillende regio’s en in de tijd (sterk in Engeland, zwak in Frankrijk). Aan het eind van de negentiende eeuw daalt ook de nataliteit. De hypothese hier stelt dat dit door een daling van de mortaliteit en een stijging van de levensverwachting tot stand komt.

Voor 1800 is er een verstoord evenwicht ten gevolge van oorlog, misoogsten en epidemieën. Hierna neemt de bevolking spectaculair toe, waardoor de theorie van Malthus in vraag gesteld kon worden.