A. ontdekking en kolonisering van de Canarische Eilanden

• Venetië sterk in Oosten Middellandse Zee met karavaanhandel
• Genuezen zochten naar alternatieven via Zuidelijke richting en ontdekten de Canarische eilanden
• Toch Castilië + Franse kolonisatoren: Canarische eilanden in bezit

B. de Portugese ontdekkingstochten

• verovering Ceuta 1415
• Madeira en Azoren: Hendrik de Zeevaarder (broer van de koning)
• 1434: ronding kaap Bojador
• 1488 Bartolomeo Diaz: Kaap de Goede Hoop
• 1497-98 Vasco da Gama: Indië, met hulp van Arabische stuurman
• vanaf 1509 Malkka, Java, Molukken, Canton en Japan
• de weg van de specerijen was gevonden: een keten van factorijen
• centrale rol Antwerpen: koloniale waren- koper en zilver + textielwaren en wapens

C. Christoffel Columbus

• Genuees koopman
• wist dat de wereld rond was + informatie over de windrichtingen: stelde de Portugezen een alternatief voor: westelijke route à geen gehoor
• ging naar Isabella van Castillië
• 1492: vertrek met drie schepen; Canarische eilanden: proviand; Bahama’s, Cuba, Haïti, Dominikaanse: Hispaniola; 1492-1504: vier reizen: Caraiben+ Midden Amerika
• Amerigo Vespuzziontdekt nieuwe continent
  • eerder verdrag: Portugal eisten Midden- en Zuid-Amerika op
  • de Spanjaarden eisten een verdeling volgens de lengtegraad ten westen van de Kaap Verdische Eilanden
  • verdrag van Tordesillas van 1494: paus, 370 km ten westen van Kaapverdische Eilanden: Spanje met verplichting de Indianen te bekeren
  • hierdoor kwam de westkust van Brazilië in Portugese handen
  • aangevuld met verdrag van Zaragossa van 1529: tweede demarcatielijn ten oosten van de Molukken (uitz. Filippijnen)

A. motieven

• van economische aard
  • invoer van goud uit Afrika, specerijen en luxeproducten (Azië) onder controle Arabieren
  • peperduur door tussenpersonen; Middellandse zee onveilig (vb. Genuese kolonies aan Zwarte Zee
  • aandacht naar Atlantische oceaan om Islamwereld te ontwijken
• van ideologische aard
  • kruistochten en reconquista: verovering van Noord Afrikaanse kusten
  • Pope Jan (Hendrik de Zeevaarder) als bondgenoot tegen de Islam

B. middelen en kennis

• geografische kennis
• aarde een bol: Ptolemaeus bekend door Arabische cultuur
• afrikaanse hitte
• betere kennis van heersende zeewinden: terugreis
  • nieuwe scheepstypes
• kogge (bulkhandel Hanzesteden), galei
• karveel: driemaster <Portugal, combinatie driehoekig latijnzeil en rechthoekig razeil: wendbaar + laveren tegen de wind + geringe diepgang (ontdekkingsschip
• galjoen: groter dan karveel; grote tonnemaat + beter bewapend (kolonisatieschip)
• navigatietechnieken
  • kompas sinds ME breed verspreid
  • instrumentarium door Portugal om breedtegraad te bepalen (afstand tot de eenaar), astrolabium, kwadrant, Sint-Jacobsstaf: zon
  • lengteligging: bleef een probleem: wachten op de klok uit 18^de eeuw
  • postulanen: zeekaarten met aanduiding portus

A. de gevolgen van de Vrede van Westfalen

• inperking van de macht van de keizer
  • geen leger, financiën of administratie voor de totaliteit van het rijk, maar beperkt tot de hausmacht
  • de structuren van het HRR betekenen niet veel meer in praktijk
• donaumonarchie blijft aan de macht: habsburgers

B. de ottomaanse bedreiging

• Ottomanen zijn de meest geduchte tegenstanders van Habsburg
• 2^e helft 17^eeeuw grootviziers (cfr. eerste ministers):
  • interne orde op zaken stellen
  • het leger hervormen
  • administratie hervormen
• hervatting van de expansie: belegering van Wenen in 1683
• ottomaanse leger verliest en zal geen dreiging meer zijn
• Frankrijk nam plaats in van voornaamste vijand
  • inzet is de Spaanse erfenis
  • eind van de strijd: Vrede van Utrecht, opdeling Spaanse rijk

C. de oostenrijkse successieoorlog

• Karel VI
  • 1713, pragmatische sanctie: na zijn dood opgevolgd worden door zijn dochter Maria-Theresia
  • gevolg: politieke en economische toegeving
• strijd voor Maria-Theresia op de troon
  • bondgenoten: Rusland, Engeland, Republiek
  • betwisters: Frankrijk, Spanje, Pruisen
  • Pruisische koning Frederik II eist Silezië op
  • Vrede van Ake, 1748: kroning Maria-Theresia

D. Maria Theresia en Jozef II

• Maria Theresia
  • bureaucratische vernieuwingen
  • bestuurlijke centralisatie
  • nadruk op het katholicisme
  • aandacht voor onderwijs
  • versterking van het leger

• Jozef II
  • de staat voorzien van volledig nieuwe structuren en bestuursmethodes
    • geloof
      • afschaffing comtemplatieve kloosters
      • oprichting staatseminaries
      • burgerlijk huwelijk
      • bestaansrecht andere godsdiensten
      • onderwijs
        • organisatie van staatsscholen
        • schoolplicht tot 12 jaar
        • bestuurlijke en gerechtelijke hervormingen
          • nieuwe, rationeel samengestelde en helder gestructureerde instellingen
          • herindeling van het rijk
          • hervorming van het gerechtswezen
  • verlicht despotisme
    • volgens een aantal principes van de verlichting
    • geen zelfbeschikkingsrecht of democratie
  • kritiek op hervormingen
    • Hongarije
    • Zuidelijke Nederlanden: Brabantse Omwenteling

E. de opkomst van Pruisen

• de familie Hohenzollern uit Brandenburg-Pruisen
  • Vrede van Westfalen: Achter-Pommeren (toegang Baltische Zee)
  • inlijving Silezië: Oostenrijkse successieoorlog
  • annexatie West-Pruisen ten koste van Polen
• Frederik II de Grote
  • verlicht despoot
  • zeer geletterd
  • bewonderaar Franse cultuur
  • op de hoogte van filosofen (o.a. Voltaire)
  • religieus tolerant
  • correcte en onafhankelijke rechtsbedeling
  • militair karakter van de Pruisische staat

A. binnenlandse politiek

Hendrik VIII

Persoonlijk bewind, miskenning parlement; opleggen belastingen; negeren

Rechtsprocedures; druk op rechterlijke macht; opheffen van wetten en decreteren van

nieuwe verordeningen.

Deze politiek zal door de Stuarts worden verder gezet maar er komt tegenkanting.

• Bij de dood van Elisabeth I in 1603 erfde de Schotse koning Jacob VI de Engelse kroon: Jacob I .
• 1603-1625

Personele unie Engeland+ Wales+ Schotland, rustige periode, geen machtshonger van de koning. Geld moest worden gevraagd aan het parlement maar Jacob had niet veel geld nodig (geen oorlogen).

Karel I (1625-1649)

• autocratisch, roept parlement niet meer samen
• had door grote sier (cfr. schilderijen van Van Dijck) geld nodig.
• krijgt het moeilijk met het parlement die hun macht beknot voelden;
• calvinisten streefden naar een radicale protestantse gemeenschap en wezen de Anglicaanse staatsgodsdienst af (te beperkte reformatie)
• krijgt het moeilijk met de eigen schotten

Cromwell

• periode van republiek: commenwealth and free state
• protectoraat: o.l.v. Oliver en Richard Cromwell

Karel II (1660-1685)

• herstel van het hogeruis
• habeas corpus act: garantie tegen willekeurige opsluitingen

Jacob II (1685-1688)

• werd verjaagd
• glorious revolution

Mary II en koning gemaal Willem III (1689-1702)

• bill of rights: constitionele toezeggingen
• koning mag wetten niet afschaffen
• geen oprichting uitzonderingsrechtbanken
• belastingen moeten parlementair goedgekeurd worden

Anne I (1702-1714)

George I von Hannover (1714-1727)

Whigs: partij van de ondernemende middenstand

vandaag: labour

Tories: partij van de landeigenaars en hoge kerkelijke hiërarchie

vandaag: conservatieven

B. buitenlandse politiek

Jacob I

• dmv huwelijking van zijn zoon met Spanje de anglo-spaanse relaties optimaliseren, maar mislukte

Karel II

• vijand = republiek
• strijd samen met frankrijk in de derde staatse oorlog