• toch herhaalde faillissementen v. private wisselaarsbanken + afwezigheid stedelijke banken
• start specifieke ontwikkeling die zou leiden tot negociabiliteit[1] v. effecten & wisselbrieven
• ME: enkel transferabele handelsdocumenten¹¹ want geen garanties = vertrouwen nodig!
• volstond niet meer na de handelsexpansie v.d. 1^ste helft v.d. 16^de eeuw à om ciculatie in algemeen milieu mogelijk te maken waren financiële/juridische garanties tegen niet – betaling nodig die in het document zelf vervat lagen à vereist grondige verandering bestaande handelswetgeving + vernieuwing financiële technieken
• A’pen: wijziging wetteksten zodat juridische waarborgen v.d. houder v.e. handelsdocument officieel werden erkend à later ontstaan endossement[2] en discontokrediet[3] (= op directe manier voorbereiding v.h. moderne bankbiljet)
• verdere ontwikkeling in A’pen belet door opstand tegen Spanje à elders verdergezet

• gebeurde niet in 1 keer
• tijdelijk economisch herstel tussen 1540-1600, vanaf 1550 zelfs nieuwe deposito-banken
• was slechts een nazomer: geen verdere innovatie, bloei teerde op verworven technieken + zwaartepunt v.d. financieel-technische vooruitgang verlegde zich definitief naar N
• 1630: definitief einde It. hegemonie: pest, ondergang Levanthandel, Sp. Staatsbankroet

Italiaanse erfenis ging naar Antwerpen (na 1510), Amsterdam (vanaf 1609), London (na 1650) à ook op financieel gebied triomfeerde de Atlantische economie

• Middellands Zeegebied: 1620/30 reeds keerpunt ó Atlantische landen & N pas rond 1650
• 1650/60= zilveraanvoer uit Mexico/Peru verzwakt + groot zilververlies aan Verre/Mid.-Oosten door grote vraag naar exotische luxegoederen bij hogere klassen v. voorspoedige gebieden
• 2^de helft 17^de + 1^ste decennia 18^de eeuw (~ periode 1320-1460) à laagconjunctuur, crisis
• deflatie, devaluatie, zilverafvloeiing naar het Oosten
• compensatie door nieuwe geldvormen: bankbiljetten (ander papieren geld al in ME) of waar dat er niet was, extra aandacht voor kwaliteit v.d. muntslag (vb.: Frankrijk)

a. nieuwe zilvermijnen van Potosí in Peru & Zacatecas in N-Mexico à zilverregen vanaf 1550

b. na 1550 +hele 17^de eeuw domineert zilver opnieuw in internationaal betalingsverkeer

c. verband spectaculaire toevoer v. zilver & scherpe prijsstijgingen in 16^de eeuw

• kritiek: in sommige landen was de prijsstijging reeds voordien aan de gang, terwijl ze elders nogal traag stegen in periodes van snel toenemende zilverimport
• volgens sommigen fictief en enkel aan de grote 16^de eeuwse devaluaties toe te schrijven
• koopkracht ↓ (meer geld nodig om hetzelfde te kopen)

theorie afgewezen! Tempo prijsstijgingen & devaluaties lopen te sterk uiteen voor de meeste landen+ ook in landen met stabiele munt zijn er prijsstijgingen

zilverregen en devaluaties speelden zeker een rol, maar ook belangrijk was de toegenomen spanning tussen bevolkingsgroei & beschikbare bestaansmiddelen!!! à door bevolkingsgroei tekort aan agrarische producten: = prijsstijgingen