De positie van EU in het mondiale systeem verandert dramatisch tussen de 15^de en 19^de eeuw. Ze groeit in die 4eeuwen uit tot een absolute dominante macht in het mondiale systeem, vaak verklaard vanuit een nieuwe interne dynamiek in de EU wereld. Hieruit groeit het klassieke beeld van een dynamisch westerse tegenover een statisch oosterse wereld.

Verklaringsmodel Max Weber.

Westen is het rijkst sinds de middeleeuwen en het meest dynamisch. De IR maakt de kloof nog groter

Een kapitalistische markteconomie, staatsvorming en rationele cultuur (zijn westerse creaties

Cultuur maakt het verschil

Westen bouwt als eerste moderne, rationele instituties uit

Westen maakt markteconomie een onzichtbare hand

Verklaringsmodel David Landes

Een nieuwe cultuur

Nieuwe instellingen

Markteconomie

De verschillen met de rest van de wereld zijn duidelijk vanaf de late middeleeuwen. Tot voor kort domineerde in het vraagstuk over The Rise of the West de traditionele visie, waarbij de doorbraak van Europa gezien wordt als een gevolg van een interne emancipatie, van een gestage en systematische rationalisering van denken, handelen en instituties. Dit leidde tot de meest rationele vorm van:

Economisch handelen

Politiek handelen

Intellectueel handelen

Veel auteurs stellen de Eurocentristische visie in vraag. (pg. 135 voor alle vragen)

De kloof tussen rijk en arm is nog nooit zo groot geweest als vandaag. Om de economische en welvaartsverhoudingen op lange termijn te meten, beschikken we over maar weinig betrouwbare gegevens.

De groeiversnelling in de EU en N-Amerikaanse economieën is in belangrijke mate het gevolg van de in Engeland opgestarte I.R. Voor 1800 ligt het zwaartepunt van de industriële productie buiten de westerse landen. Door de grote industrialisering van het westen zorgt dit voor de-industrialiseren in Aziatische landen die voor een ongeziene ongelijkheid hebben gezorgd.

Los van de discussie van de ‘prime mover’ groeit het inzicht dat de opkomst van het Westen een ‘contingent’ (voorwaardelijk, niet noodzakelijk) proces is, een proces dat niet onvermijdelijk is en ook niet zou kunnen plaatsvinden. De versnelling is niet overal te zien, het is de uitkomst van een uniek cumulatief proces, met wortels zowel binnen als buiten EU. De IR is een regionaal proces (Engeland) met onmiskenbare globale wortels (kennis, handel).

Er zijn drie soorten verklaringen.

1) Het Eurocentrische karakter  opkomst EU als autonoom proces, een gevolg van interne veranderingen

2) Eeuwenoude overwicht van Azië en ziet tot de 19^de eeuw tussen westerse en oosterse beschavingen vooral gelijkenissen

3) Afstand nemen van de eurocentrische als de asiacentrische benoemde verklaringen

Voor 1500 heeft een beschaving een goede kijk op zijn eigen zijn eigen wereld en heeft er een impressionistisch beeld van. Na 1500 komt daar verandering in door The Rise of The West. De wereld krijgt een ander uit- en inzicht.

In 1500 leeft de meerderheid van de wereldbevolking binnen de grenzen van een grote beschaving of rijk ook al zijn sommige delen nog niet verbonden met de centra van ontwikkeling.

Na 1500 neemt de wereldgeschiedenis een belangrijke wending. De wereld wordt groter en globaler, er zijn meer contacten op wereldschaal. Vanaf 1800 gaat dit samen met groeiende regionale verschillen in economische groei en welvaart. The Rise of the West zorgt voor een kloof of The Great Divergence tussen landen die sterk vooruitgaan en landen die niet sterk vooruitgaan. Het waarom van The Great Divergence in de 19^de eeuw bestaat uit 3 aparte vragen.

1) Hoe kan een deel van de wereld ontsnappen aan de grenzen van economische groei, inherent aan agrarische samenleving?

2) Waarom stoot deze groeiversnelling niet op zijn eigen grenzen?

3) Waarom slagen zoveel andere landen en regio’s er niet in om het groeimodel over te nemen?

Men is ervan overtuigd dat de periode na 150 een nieuwe fase is in de wereldgeschiedenis. Veel minder eensgezindheid is er over de aard, de oorzaken en gevolgen van deze verandering.

China is in het begin van de 15^de eeuw een vlootmacht. Gaat vele exedities op poten zetten. Maar stopt daar plots abrupt mee. waarom weten we niet. Tegelijk ontplooit Europa zich en zal een eeuw later het overgrote deel van de internationale golven beheersen. Europa is geen eengemaakt politiek land, in tegenstelling tot China, waar de Keizer heel de expedities kan verbieden kan men in Europa gewoon in een ander land faninciers gaan zoeken. Dat er geen eenheid is zal zorgen voor diverse concurerende groeicentra. Dit wordt na 1500 de grote stuwkracht van het ‘nieuwe’ Europa.