De mondialisering van de voedselketens

Na 1850: uitbreiding landbouwareaal in neo-Europa

Na 1950: agro-industrie, ‘green revolution’: technologische innovatie

Synthetische meststoffen, bewaren in blik

Na 2000: biotechnologie en monopolisering van landbouw door multinationals

Genetisch gemodificeerde teelten

Begin 21^ste eeuw een keerpunt want minder als 50% van de bevolking is boer

Zal dit tot voedsel(on)zekerheid leiden?

Wat met de goedkope arbeidskrachten, blijven deze bestaan?

De teloorgang van de kleine boerenlandbouw bedreigt lokale en regionale vormen van voedselbevoorrading, het gemeenschappelijk bezit, de gemeenschappelijke kennis over plant en dier en de noodzakelijke biodiversiteit.

Europa’s ‘big escape’:

Via voedselopbrengsten en voedselzekerheid ontsnapt EU aan malthusiaanse val

Maar ook:

Voedselimport

Bevolkingsexport

Verhoogde productie en productiviteit !!!

Ontwrichting niet-Europese samenlevingen

Bij opvatting van de big escape als EU succesverhaal zijn er enkele bedenkingen

1) Hongersnood is niet meer catastrofaal, ze zijn vaak van korte duur en kleinschalig

2) Succesverhaal steunt gedeeltelijk op een transformatie van eigen landbouw en de invoer van granen en vlees die sterk toeneemt na 1850.

3) 19^de eeuw, EU heeft structurele overbevolking die emigreert naar Amerika.

4) Onderwerpen van andere gebieden in Afrika en Azië gaan soms samen met ineenstortingen van de plaatselijke samenleving.

Europa’s big escape is alleen mogelijk geweest omdat ze het kerngebied was in het wereldsysteem.

Honger en ondervoeding blijven endemisch door scheve handelsverhoudingen en nieuwe onzekerheden in de nieuwe globale economische orde.

Productie en verdeling van voedsel ongelijk door het kapitalistische systeem. Hierdoor storten lokale boeren in grote armoede doordat multinationale bedrijven voedsel aan dumpingprijzen verkopen

Uitwisseling van landbouwgewassen, veesoorten, ziekten en cultuur tussen de Oude wereld en de Nieuwe wereld na 1492. Het geeft de moderne wereld mee vorm.

De uitwisseling is zeer divers

Gewassen: aardappel, tomaat, maïs, zoete aardappel, tarwe, rijst

Dieren: paard (lastdieren), varken, schaap, rund

Ziektes: pokken, mazelen, cholera, tyfus, syfilis

Het verhaal van de goederenketens (commodity chains) vertelt hoe de moderne wereld word geschapen via een netwerk van transacties over de hele aardbol. Men kan de geschiedenis van de moderne wereld vertellen in ‘acht glazen’.

Bier: Rechtstreeks product van domesticatie van graan

Wijn: Symboliseert de Griekse en Romeinse cultuur

Sterke dranken: Distillatieproces is een Arabische uitvinding

Koffie: Exotische drank, geïntroduceerd in Europa door de Arabieren

Thee: Via GB en Ndln ingevoerd vanuit het Verre Oosten

Cacao: Drank van Midden- en Zuid-Amerika

Coca: ‘nationale drank’ van Amerika: symboliseert consumentisme, globalisering

Water: Flessenwater is het huidige snelstgroeiend commercieel product

Suiker als metafoor voor de nieuwe economie

Rietsuiker als duur luxeproduct

Plantages in Europa, Atlantische eilanden, Brazilië, Caraïben

Deel wereldeconomie: bindmiddel van twee driehoekshandelssytemen

1) Afrikaanse slaven  Amerikaanse plantages  suiker en tabak  EU  afgewerkte producten als ijzerwaren en kledij  Afrikaanse stamhoofden  Afrikaanse slaven  …

2) Afrikaanse slaven  Caribische eilanden  melasse (suikerstroop)  Nieuw Engeland / rum  Afrika

Contouren van de moderne wereld-economie

Combinatie van handel en nijverheid, kern-periferie relaties, geweld-repressie, grote ongelijkheid

Vanaf 8000 vgt. begint de mens, uitgezonderd Australië, te experimenteren met het domesticeren van gewassen en dieren. De neolithische landbouwrevolutie bestaat uit een keten van meerdere regionale evoluties

Midden-Oosten: halve maan

Verre Oosten: Gele rivier, Yangtze rivier

Midden-Amerika: Mexico

Zuid-Amerika: Andes

En: Z-O Azië, Oost-Afrika, Amazone, Oosten van N-Amerika

Kleinere kerngebieden

De landbouw is gemengd via een combinatie van akker- en veeteelt.

14 gedomesticeerde zoogdieren: 13 in Eurazië en 1 in Amerika

12 gewassen zorgen voor 80% van de hedendaagse oogsten

Overgang van jager naar boer is zeer graduele (Catal Hüyük)

In sommige streken blijven herdersvolkeren dominant

Noordelijke en oostelijk Afrika, centraal Azië