de rijksarchieven van België

• toezicht uitoefenen op de goede bewaring van de archieven die door een overheid werden tot stand gebracht en beheerd
• verwerven en bewaren van archieven van minstens 30 jaar oud van hoven, rechtbanen, openbare besturen, …
• beschikbaar stellen van deze archiefbescheiden aan de overheid
• toegankelijk maken van de immense hoeveelheid nauwelijks ontsloten archief
• een kenniscentrum zijn
• coördineren van het archiefbeleid op nationaal niveau en streven naar samenwerking in internationaal verband

het algemeen rijksarchief en het rijksarchief van Anderlecht

het algemeen rijksarchief

• archieven van de centrale instellingen van Bourgondiërs en Habsburgers en van sommige van Frankrijk en die van België
• onder sterk impuls van Garchard (naam zie ook repertoria)
• handige hulpmiddelen
  • centraal: bibliografie van Aerts, bibliografie van Van Heesvelde
  • gewestelijk/lokaal:
    • Prevenier en Augustijn: Vlaanderen
    • Van Uytven, Bruneel, Coppens en Augustijn: Brabant
• bronnen van de collaterale raden, de audiëntie, secretarie van state en oorlog, grote raad van Mechelen, de raad van beroerten, van de rekenkamers en de jointe voor bersturen en subsidiezaken
• handschriftenverzameling

het rijksarchief in Anderlecht

• splitsing provincie Brabant: 3 nieuwe archieven
  • Anderlecht (Brussel)
  • Louvain la Neuve (Wallonië)
  • Leuven (Vlaanderen
• Archief van de raad van Brabant, de staten van Brabant, kerkelijke archieven, schepengriffies, notariaatsarchieven

het archief van het koninklijk paleis

de rijksarchieven in het Vlaams Gewest

ressorten

Antwerpen, Beveren, Brugge, Kortrijk, Gent, Hasselt en Leuven

archivalia inde rijksarchieven van Gent, Brugge en Leuven

• publiekrechtelijke instellingen (bv. kasselrij)
• kerkelijke archieven
• …

de rijksarchieven in Wallonië en de Duitstalige Gemeenschap

andere archiefbewaarplaatsen in België

stads- en ocmw-archieven

• stadsarchief van Antwerpen
  • schepenregisters: vrijwillige rechtspraak
  • de tresorij: de financiën
  • insolvente boedelkamer: failliete bedrijven
  • processen van de vierschaar
  • bestand weeskamer
• archief van de Antwerpse ocmw (zie alternatieve bronnen soci ale geschiedenis)
• stadsarchief van Gent
• stadsarchief van Brugge (o.a. consulaat Castilliaanse kooplieden)
• particuliere archieven
  • Arenbergarchief in Engien
  • de Ligne, in Beloeil

particuliere archieven

• de werking en de samenstelling van het leger en over de oorlogsvoering
• de financiële aspecten betreffende leger en oorlogsvoering
• rechtspraak over militairen
• coördinatie van alle militaire aspecten door Secretaris van State en Oorlog

de Romeinse curie en de kerkprovincies: de relationes ad limina

• bisschop om de vier jaar naar Rome (= visitatio ad limina) met verslag (= relatio ad limina of status eispocapatus)
• in drie delen
  • inleiding (met excuses om niet zelf op te dagen)
  • bespreking van de religieuze toestand in elke dekenij
  • beschouwingen over de religieuze toestand van het gehele bisdom
• opmerkingen
  • verwezen vaak naar hun vorig rapport
  • niet altijd even correct of objectief
  • een utgelezen middel om indruk te maken op de paus

de bisschop en zijn diocees

• bisschopsbenoemingen in Raad van State en Geheime Raad
• acta episcopatus: relaas van de activiteiten van de bisschop (summier)
• officialiteit: bisschoppelijke rechtbank
• bisschoppelijke visitatieverslagen van zijn parochies
• acta vicariatus: verslag van de activiteiten van het vicariaat
• concursus: vergelijkend examen voor benoeming parochiepriesters

dekens en pastoors

• dekanale visitatieverslagen
  • reeks vragen over de parochianen
  • wijze waarop hij zijn ambt uitoefende
  • opmerking
    • deken verdoezelt soms de tekortkomingen
    • ondervraagde priesters spraken niet de waarheid
    • deken bezocht soms vier parochies per dag
• parochieregisters
• communicantenlijsten
• liber status animarum of staten van zielen
• kerkelijk tienden
• beheer van de goederen door de kerkfabriek

reguliere clerus

• archieven van kloosters, abdijen en priorijen
• belangrijk voor
  • kerkgeschiedenis
  • economische geschiedenis
  • politieke geschiedenis

staten van goed

• boedelbeschrijving als er wezen zijn
• nauwkeurige opsomming van het vermogen van de afgestorvene
• bron over
  • bezitsstructuur
  • historische demografie
  • evolutie van materiële cultuur
  • landbouw
• beperkingen
  • geen minderjarige kinderen
  • niet voor mensen zonder of nauwelijks bezittingen
• opgetekend in losse staten van goederen of in wezenboeken

volontaire condemnatiën of wettelijke passeringen

poortersboeken

eedboeken

lijsten van magistraten

andere vindplaatsen: in stads- en ocmw-archieven

• ambachten
• verenigingsleven
• hospitalen
• godsdhuizen
• bergen van barmhartigheid
• armendissen of tafels van de heilige geest geleid door armenmeester
  • geschonken goederen beheren
  • uitdelen van steun aan behoeftigen, zieken, bejaarden
  • uitbesteding van wezen
  • schoolgeld voor kinderen
  • begrafenis van armen