• De eerste naoorlogse jaren worden gekenmerkt door binnen- & buitenlandse spanningen

en bemoeilijkte interstatelijke betrekkingen. Dit komt door:

- economische aftakeling

- politieke en sociale doorbraak van de arbeidersklasse (strijd voor stemrecht…)

- sociaal-economische moeilijkheden en angst voor extreem-linkse experimenten (opkomst Komintern! Zie verder)  basis voor opkomst extreem-rechts

- opkomst dictatoriale regimes, fascistische regimes en communistische regimes

 onrust buiten Europa door: (zie verder: repercussies WO I in de rest v.d. wereld)

- aantasting machtspositie Europese staten (opkomst V.S.)

- aanzet tot dekolonisatie

- Arabische reveil

• Vogelvlucht:

- Fase 1: Blokvorming (1919-1924)

- Fase 2: Samenwerking (1924-1929)

- Fase 3: Uitholling (1929-1939)

 toont dat deze wereldorde een wankele machtsbasis heeft t ( vroegere), en dat men

de verantwoordelijkheid voor het beheer van de wereldorde niet kan dragen

• verschillende vredesconferenties met de verschillende landen apart (genoemd naar Parijse

voorsteden) vormen samen het Verdrag van Parijs:

- Versailles: met Duitsland  belangrijkste want is met de leider van de voorbije wereldorde + het handvest v.d. Volkenbond maakt hier integraal deel van uit

- Saint-Germain: met Oostenrijk

- Trianon: met Hongarije

- Neuilly: met Bulgarije

- Sèvres: met Turkije  opgedragen verdrag, waarbij de zee-engten onder internationale controle vallen, en de overwinnaars mandaatgebieden krijgen toegewezen (G.B.: Palestina, Transjordanië, Irak / Fr.: Syrië, Libanon / enkele gebieden naar Griekenland)

 besprekingen gebeuren in een raad van 10, met 2 leden van de 5 grote mogendheden:

G.B., Fr., V.S., It. & Japan  de echte beslissers zijn echter de grote 3: Wilson

(president V.S.), Clemenceau & Lloyd George (premiers Fr. & G.B.)

• doelstellingen in Versailles

 Gemeenschappelijke doelstelling: Verliezers mogen niet deelnemen, Rusland evenmin
= bevat het idee dat de overwinnaars zullen bepalen hoe de wereldorde er uit zal zien,

en de overwonnen landen permanent ondergeschikt worden gemaakt omdat ze
worden uitgesloten bij het beheer van de nieuwe wereldorde.
 er zijn echter veel minder zaken waar men het over eens is, dan waar men het wel

over eens was. Er is hier dus minder beslist dan men op het vorige grote Congres

Van Wenen had gedaan. In het feit dat de afspraken dus maar met haken & ogen

aan elkaar hingen lag dus eigenlijk al een kiem voor WO II (achteraf bekeken dan)

 de ‘lasting peace’ van Wilson was onmogelijk doordat de nationale belangen

domineerden boven de algemene belangen

 Specifieke nationale doelstellingen: vaak incompatibel, wat zorgt voor moeizame

onderhandelingen

- Frankrijk: anti-Duitse blokvorming, zodat Duitsland nooit meer zou kunnen uitgroeien tot een econ./pol/.mil. grootmacht, en geen bedreiging meer kon vormen (= feitelijke bevriezing machtsevenwicht  G.B. wil herstel machtsevenwicht)

- Groot-Brittannië: herstel machtsevenwicht, zodat geen enkele staat nog ‘n bedreiging voor G.B. kan vormen, ook Fr. niet. Vandaar dat de straffen voor Duitsland ook niet té zwaar mogen zijn want dat zou teveel voordeel voor Fr. opleveren. ( Fr.: bevriezing machtsevenwicht) + men wil de Britse belangen in Mid.-O & Afrika veiligstellen

- USA: wou einde systeem machtsevenwicht en invoering systeem v. Collectieve Veiligheid + een vredesakkoord dat zo dicht mogelijk aansluit bij het 14-punten-programma van Wilson (zie eerder)

- Italië wil de beloofde gebiedsuitbreiding ten koste van O-H die het was beloofd in het Akkoord van Londen

• resultaten vredeverdragen:

- 1. Militaire regelingen: ontwapening Duitsland
+ enkele afspraken om de veiligheid v. Fr. te garanderen:

• demilitarisering Rijnland  geen nieuwe bufferstaat zoals Fr. eigenlijk wou
• deel v. Pruisen bij Polen, zodat het nieuwe Polen een corridor naar de Baltische zee krijgt. De stad Danzig wordt een vrijstad bestuurd door de Volkenbond
• Elzas-Lotharingen gaat terug naar Frankrijk  het Saargebied niet, ondanks de vraag van Fr., maar er zou binnen de 15 jaar een referendum over komen … voorlopig werd het bestuurd door een VB-commissie
• België krijgt de oostkantons (Eupen-Malmédy-Moresnet)

 eigenkijk verandert het Duitse grondgebied niet

zo heel veel, Duitsland wordt vooral militair

ondergeschikt gemaakt.

- 2. Territoriale regelingen: zorgen voor een hertekening van de politieke kaart van Europa
 4 opvolgersstaten van O-H: Oostenrijk, Tsjecho-

-
Slovakije, Hongarije, Joegoslavië  groot rijk

-
gereduceerd tot kleine staatjes + afstand gebied

5 staten afgescheurd uit Russ. invloedssfeer:

Estland, Letland, Litouwen, Finland + stuk Polen
 Oost-Europese staten met gewijzigde grenzen

- 3. Herstelbetalingen & economische discriminatie
 herstelbetalingen betekenden een permanente

- aderlating voor Duitsland, & de

-
deal in 1921 voorzag dat deze maar zouden afbetaald zijn in 1962!
 economische discriminatie: Fr. wou de

- econ.

macht van Duitsland

- breken om haar

- wedero

pstanding als

- grootmacht te vermijden. De andere grootmachten krijgen

-
nu de toestemming om goederen naar Duitsland te exporteren zonder enige vorm

van toltarieven, terwijl dit omgekeerd

niet het geval is…

- 4. Volkenbond: middel voor collectieve veiligheid  start met 45 lidstaten en bevat:

• Algemene Vergadering: omvat alle lidstaten met elk 1 stem en wordt 1 keer per jaar samengeroepen, of in uitzonderlijke omstandigheden
• Raad: 5 permanente leden (G.B., V.S., Fr., It., Jap.) + 4 nt permanente leden
   wanneer V.S. niet blijkt mee te doen wordt Duitsland opgenomen (1928),

en na het opstappen van nazi-Duitsland komt S.U. in de plaats

• permanent secretariaat te Génève

 bevoegdheden A.V./Raad nt duidelijk afgeleid + werkt met unanimiteitsprincipe

 Volkenbond is gehandicapt want:

• kent heel weinig bevoegdheden, besluitvorming berust op de goodwill van staten om de VB bevoegdheden toe te kennen
• door unanimiteitsprincipe krijgt men enkel vage resoluties (= geen slagkracht!)
• te beperkte sancties
• grootmachten V.S. & S.U. doen (aanvankelijk) niet mee

 slecht systeem zorgt voor een zich verder ontwikkelend nationalistisch

antagonisme tussen de verschillende staten (= kiem WO II)
 toch heeft de Volkenbond ook veel goeds verwezenlijkt en ≠ conflicten gearbitreerd

5. Verdeling Duitse (en Ottomaanse) kolonies onder de overwinnaars. Vanwege het zelfbeschikkingsrecht was dit officieel onder de vorm van mandaatgebieden, gebieden die door de grootmachten moesten voorbereid worden op de onafhankelijkheid. Dit was echter enkel een legitimatie en in de praktijk dienden deze gewoon als nieuwe kolonies (Vb.: België: zelfde beleid in kolonie Congo, en in mandaatgebieden Rwanda & Burundi)

 de Turken voelen zich vernederd, wat zich zal uiten in revanchisme van de Jonge

Turken onder Kemal, vooral t.o.v. Griekenland  Grieks-Turkse oorlog waarbij
Turkije wint en de Griekse gebieden in Anatolië terugneemt. Dit wordt in 1923 ook

geformaliseerd in de Vrede van Lausane  vluchtelingenprobleem!

• reacties op vredesverdragen:

- USA: negatief want verwerpt Volkenbond (1920) en keert terug naar isolationisme

 V.S. wil geen verantwoordelijkheid nemen voor wat beslist wordt, waardoor de

-
wereldorde toevertrouwd wordt aan economisch secundaire machten, terwijl de

-
economisch primaire machten niet meespelen  mede oorzaak WO II

- Frankrijk: buiten de verbittering omwille van het grote dodenaantal toch grotendeels tevreden wegens anti-Duitse consensus, & door extra kolonies

- G.B.: aanvankelijk positief door de verhoogde koloniale invloed en de goede deal, later verdeeld als het beseft wat de gevolgen zouden kunnen zijn (Keynes waarschuwt voor Duits revanchisme)

- Japan: frustratie omdat er weinig rekening met de Japanse wensen wordt gehouden, en geen invloedsuitbreiding in Azië verkregen wordt.

- Duitsland: frustratie wegens de verplichte ondertekening van een vernederend verdrag. Het nieuwe regime moest hier de verantwoordelijkheid opnemen voor iets waar het zelf geen schuld aan had, en was aldus in de ogen v.d. bevolking al een pak minder populair  revanchisme: voedingsbodem nazisme

- Italië: ontevreden omdat het de territoriale eisen niet kreeg ingewilligd

- S.U. valt er volledig buiten

 eindresultaat: Geen‘Concert’ van overwinnaars ( Congres van Wenen) dat alle
belangrijke grootmachten omvat en gezamenlijk de verantwoordelijkheid op zich neemt

om de wereldorde te beheren. Belangrijke medespelers zoals V.S., S.U., Japan &

Duitsland doen niet mee… zodat de verantwoordelijkheid enkel bij Fr. & G.B. berust
 het verdrag was eigenlijk voorzien op de medewerking v.d. V.S., en was weinig

effectief zonder deze steun…  de naoorlogse internationale betrekkingen worden

niet bepaald door permanent & multi-lateraal diplomatiek overleg, maar door de

frustraties & nationalistisch-imperialistische ingestelde machtspolitiek

 opmerking: de nieuw ontstane staten gaven problemen omdat er geen duidelijke &

onbetwistbare afgrenzingen tussen verschillende nationaliteiten mogelijk waren.

Minderheidsgroepen bleven zich gefrustreerd voelen en bescherming van hun rechten

zorgt geregeld voor problemen  conflicten in grensgebieden
 daarnaast zorgt de balkanisering van Midden-Europa door het wegvallen van O-H voor

een vacuüm, dat bij de omliggende staten pogingen uitlokt om de eigen positie te

verstevigen, en zo voor nog meer conflict & instabiliteit zorgt.

• al wie had gegokt verliest! (z.v.z.: interne overwegingen)

• Einde Berlijnse wereldorde: want het centrum van het Europees machtsevenwicht,

Duitsland, droeg de gevolgen van zijn mislukte gok.

- Vervanging Duitse Rijk door Weimar-republiek: Wilhelm II werd tot ontslag gedwongen en een nieuw parlement met vooral socialisten komt voor het eerst samen in Weimar

 oorlog moest bijdragen aan de uitschakeling v.d. SPD, maar had dus net het

tegenovergestelde effect, aangezien de SPD aan de macht komt

- Vervanging tsaristisch Rusland door USSR: na de Oktoberrevolutie in Rusland

- Vervanging Oostenrijk-Hongarije door 4 aparte staten

• Affirmatie van een nieuwe grootmacht, de V.S.
 dit betekent het einde van het systeem waarbij de Europese mogendheden domineren

 stelt zich eerst als neutrale arbiter op, maar kiest daarna voor de geallieerden, niet

omwille v. solidariteitsgevoelens of in naam v.d. democratie, maar omdat het zich in de

eigen nationale belangen bedreigd voelt door Duitsland (ongebreidelde duikbotenoorlog

met Amerikaanse slachtoffers + verdrag Duitsland-Mexico)

• V.S. wil een alternatief voor het machtsevenwicht, een systeem van collectieve veiligheid

(instrument: Volkenbond) gebaseerd op het z

elfbeschikkingsrecht der volken

 volkeren willen vrede, enkel een kleine elite wenst oorlog. Daarom zouden volkeren

moeten zelfbeschikken en hun bestuurders zelf moeten kiezen, zodat er een basis is

voor een vreedzame wereldorde ( echter nu: democratieën voeren wel oorlog, enkel

niet meer onderling…)

 systeem van collectieve veiligheid om het machtsevenwicht te beheren, werkt volgens

het principe van “één voor allen, allen voor één”. De veiligheid van een land wordt

gegarandeerd door alle andere landen, en de veiligheid van één land, is de veiligheid

van iedereen. Een land zal dus wel tweemaal nadenken alvorens iemand aan te vallen,

als het weet dat het daardoor direct in een oorlog met ontelbare andere landen belandt.

 vroeger kon een kleine belofte van een offensief land, direct een alliantie verbreken

 nood aan een community of power i.p.v. een balance of power; nood aan

georganiseerde vrede i.p.v. georganiseerde rivaliteit!

 zal echter mislukken, maar voorlopig ziet de Europese bevolking Wilson als een

messias van de vrede ( machthebbers zijn iets minder tevreden…)

• Wereldoorlog, want mondialisering zorgde ervoor dat zowat de hele wereld er bij betrokken

was, en gaf deze oorlog zo een wereldwijde dimensie

 naast de ‘gewone’ oorlog speelt zich intussen ook de Armeense genocide af in het Ott.

Rijk + wordt in Rusland een oorlog tussen roden & witten uitgevochten (zie verder)

• we kunnen WO I opdelen in een vijftal fases:

Fase 1: het begin van de oorlog

• in WO I spelen twee partijen mee: de Geallieerden en de Centrale mogendheden:

- Geallieerden: Frankrijk, G.B., Rusland, België, Roemenië, Griekenland, Japan en nog vele niet-europese staten
 daarnaast tekenden de Triple Entente-mogendheden het Akkoord v. Londen (1914)
om geen afzonderlijke vrede met de Centralen af te sluiten. Het revolutionaire

Rusland zou zich later echter niet aan deze afspraak gebonden voelen…

- Centralen: Duitsland, Oostenrijk-Hongarije, Ottomanen, Bulgarije

 in 1915 zou Italië aansluiten bij de geallieerden (ondanks dat het lid was van de Triple

Alliantie) omdat het in het geheim Verdrag van London uitzicht kreeg op gebieds-

uitbreiding, wat O-H niet wou bieden.

• de Duitse inval in België maakte deel uit van de geplande Duitse strategie, het “Von-

Schlieffenplan”, waarbij men door een zijdelingse opmars doorheen België hoopte het

Franse leger tot een snelle nederlaag te dwingen. Als men doorstootte tot Calais kon men

immers de Franse hoofdstad isoleren van haar Britse bondgenoot. Na de overwinning op

Fr. zou het volgens de Duitsers dan al veel makkelijker zijn om eerst Rusland en

vervolgens G.B. tot een vredesverdrag te overhalen. Zo zou de oorlog tot een ‘Derde

Balkanoorlog’ worden beperkt…

Fase 2: mislukking Duitse strategie & overgang van bewegingsoorlog naar loopgravenoorlog

• helaas voor Duitsland mislukt haar strategie: het Duitse leger slaagt er niet in voorbij

Verdun te breken en krijgt zelfs een succesvol Frans tegenoffensief aan de Marne te

verwerken. Hierop trachten de Duitsers in een boogbeweging doorheen België te trekken,

maar uiteindelijk moeten zij halt houden aan de Ijzer

 stabilisatie westfront, einde bewegingsoorlog & start loopgravenoorlog/uitputtingsoorlog

Fase 3: de uitputtingsoorlog

• nu krijgen we te maken met een uitputtingsoorlog, waarbij alle sectoren v.h maatschappelijk

bestel werden betrokken  men zet alles op een doorbraakstrategie
 1916: Slag om Verdun & de Slag aan de Somme  elk miljoen doden, maar geen effect

 oorlogsmoeheid komt op, maar de eerste onderhandelingspogingen halen niets uit
(onverenigbare standpunten) + beide zijden blijven hopen op een positieve wending

Fase 4: de interventie v.d. V.S. en de Russische verandering van kamp

• V.S. wil aanvankelijk neutraal blijven, en pleit zelfs na de keldering v.h. passagierschip

Lusitania nog voor een “vrede zonder overwinnaar”  Maar vanaf 1917 starten de Duitsers

echter met een onbeperkte duikbotenoorlog om bevoorrading van G.B. te verhinderen,

zodat ook neutrale schepen het risico lopen aangevallen te worden. De V.S. pikt deze
aantasting van de vrije scheepvaart niet, en besluit na de keldering v.e. 2^e Amerikaans

passagierschip tot interventie  is van cruciale betekenis voor het oorlogsverloop!
 doel = democratie & rechten van vrije staten veilig stellen

 Wilson stelt zijn 14-puntenprogramma op, dat streefde naar een betere internationale

orde, waarbij nationalistische doelstellingen meer naar de achtergrond verdwenen

 bevat onder meer:

- afschaffing geheime diplomatie

- vrije zeevaart

- beperkte bewapening

- einde koloniale uitbuiting

- afschaffing tolgrenzen (vrijhandel)

- Volkenbond

- zelfbeschikkingsrecht voor alle volkeren

- visie v.d. V.S. op de toekomstige politieke grenzen in Europa

• in 1917 laten de Duitsers de Russische revolutionaire leiders toe om doorheen bezet

gebied naar hun thuisland te reizen en de Oktoberrevolutie in gang te zetten. Zo wordt er

als het ware een revolutionaire tijdsbom achter de Duits-Russische gevechtslinies gedropt.

 de Oktoberrevolutie maakt een einde aan het voorlopige Kerenski-regime en er wordt

een raad van volkscommissarissen o.l.v. Lenin opgericht. Het nieuwe regime sluit

vervolgens de Vrede van Brest-Litovsk met Duitsland, zodat het zich op de

revolutionaire situatie in Rusland zelf zou kunnen concentreren
 vrede is nadelig voor Rusl. want verliest Poolse & Baltische gebieden aan Duitsland

 geallieerden zien dit als een eenzijdige opzegging van het Akkoord van Londen, en

sturen het ‘witte leger’ op het nieuwe regime af. (vervolg zie verder: anti-Russische

blokvorming)

Fase 5: einde van de oorlog en overwinning geallieerden

• door het wegvallen van het oostfront hoopten de Duitsers nu op een doorbraak aan het
westfront, nog voor de Amerikaanse interventie toekwam.

 1918: offensief o.l.v. Luddendorff tegen Amiens

 geallieerden geven Foch het bevel en hij weet Amiens te redden en de Duitse

aanvallen op Ieper, aan de Marne en rond Reims te weerstaan.

 Foch start een tegenoffensief en weet de Duitsers na de tweede slag aan de Marne

terug te drijven. Toch weigert de Duitse keizer voorlopig te onderhandelen.
 de geallieerden slagen erin de Balkanlinie te doorbreken en ook op het westfront wordt

de Hindenburghlinie gepenetreerd. Het Duitse verlies lijkt onvermijdelijk, en Ludendorff

wil enkel nog de eer van het Duitse leger redden, door een burgerlijk regime de

verantwoordelijkheid te laten nemen voor de aanvraag v.e. wapenstilstand (verklaart

verhaal van de dolksteek in de rug door dat regime achteraf!)

 september 1918: wapenstilstand met Bulgarije en een maand later met Turkije. De

Kroaten, Tsjechen & Slovenen roepen een groot-slavische staat uit. Italië en Oostenrijk

sluiten een wapenstilstand waarop It. de gebieden bezet die de regering had opgeëist.

 intussen breekt in Duitsland de socialistische Spartakistenopstand uit. Men poogt deze

af te wenden door de keizer troonsafstand te laten doen en een Democratische

Republiek op te richten, maar uiteindelijk moet de opstand onderdrukt worden. Op 11

november geeft Duitsland zich over en start de wapenstilstand  directe eisen:

- binnen de twee weken alle bezette gebieden verlaten

- uitlevering van alle militaire infrastructuur aan de geallieerden