• interactiemiddelen = alle mogelijke middelen die ervoor zorgen dat er interactie kan zijn (algemener dan communicatiemiddelen)
• De manier waarop individuen interageren wordt in grote mate bepaald door de communicatiemiddelen die ze hierbij gebruiken.
• McLuhan: “the medium is the message” ~> het gebruik van het medium is niet neutraal, het legt zijn beperkingen en mogelijkheden op.
• bv. televisie stuurt de wereld als geheel van fragmenten
• Ieder medium legt aan de interactiedeelnemers die er gebruik van maken een impliciet wereldbeeld (paradigma) op, een manier van naar de wereld te kijken: ze richten de aandacht, ordenen ons bewustzijn, halen bepaalde verschijnselen naar voor en schuiven anderen naar de achtergrond.

Leefwereld = de maatschappij voor zover zij in haar symbolisch bestaan gereproduceerd

wordt door op wederzijds begrip gericht handelen.

Leefwereld ~> communicatief handelen centraal

systeem ~> instrumenteel handelen centraal

Maatschappij staat als systeem los van de leefwereld (een identiteit die haar bestaan en

grenzen in stand wil houden d.m.v. uitwisselingsprocessen met haar omgeving). Leefwereld is

enkel een Umwelt voor het systeem.

TOCH systeem verbonden met leefwereld omdat het er voor een deel uit is voortgekomen

KEERZIJDE: hoe minder interacties via vanzelfsprekende normen geregeld worden ~> hoe

meer de snelle en efficiënte coördinatie in gedrang komt

 het op wederzijds begrip gerichte handelen wordt hier vervangen door van de taal losgekoppelde stuurmedia als geld en macht (interactie wordt efficiënter maar wordt losgekoppeld van kritische duiding)

~> speelruimte voor subsystemen van doelrationeel handelen: de maatschappij doet zich voor als een entiteit die zichzelf bestuurt d.m.v. onpersoonlijke, aan de greep van de betrokkenen ontsnappende, stuurmechanismen

theorie van de stuurmedia ~> verhouding tussen leefwereld en systeem: Deze verhouding is complex omdat het zowel het een als het ander is, nl. materiële reproductie-entiteit en uit de leefwereld verzelfstandigd subdomein.

De rationele communicatie maakt het voortbestaan van de moderne, rationele samenleving mogelijk MAAR een maatschappij moet ook materieel gereproduceerd worden.

Maatschappijreproductie staat ook onder externe dwang van de natuur waarnaar de mens zich moet plooien. Materiële buitenkant kan dus niet naar goeddunken ingericht worden.

Niet alleen de materiële buitenwereld zelf maar ook het deel van de mij dat wordt ingericht in functie van een efficiënte materiële reproductie, vormt een voor handelenden vreemde en dwingende omgeving.

Systeem = deel van de maatschappij dat moet ingericht worden in functie van een efficiënte materiële reproductie

Gespecialiseerde handelingsdomeinen waarin de rationele argumentatie speelt: de maatschappij is dus volkomen rationeel, doorzichtig.

De maatschappij valt toch niet uiteen omdat de procedure van de rationele communicatie voor ieder van de domeinen gelijkaardig is (schema blz. 96).