Volgens Girard: mensen volgen een ander na in wat zij begeren te hebben. Vanuit deze nabootsing/mimese willen zij vooral dat hebben wat een ander heeft -> Daarom begeerte streng verbieden (oorlog vermijden).

Volgens Kleinberg: consumptiemaatschappij gebaseerd op het aanmoedigen vd begeerte.

Volgens Aristoteles: het geld als een goed dat je eindeloos kunt vermeerderen.

Voor crisis, werd financiële wereld bewonderd en benijd. Zij verschaften de voorbeelden die de toon aangaven en waarvan het gedrag werd nagevolgd. Cassidy zegt: rationeel kuddegedrag.

‘Als iedereen om je heen hetzelfde doet, voelt je eigen gedrag niet aan als onverantwoordelijk’, volgens NLe vereniging van Banken. Maar bij de bonussen trok de belastingbetaler aan het kortste eind en de ontvangers konden hun feestje voortzetten. Twee korte opmerkingen:

- Aan ondeugden (als hebzucht) valt niet te ontkomen, maar men moet maat houden bij de uitoefening ervan

- Gebakken lucht van veel financiële transacties/producten van de banksector, zij verminderen welvaart en productie. Dit geeft aan hoezeer geld onze maatschappij beheerst ipv. andersom.

Eind jaren negentig, discussie over de eerste grote bonussen. In eerste instantie werd gedacht aan beperkt aantal individuen. Langzamerhand het besef dat het om veel topmensen ging, -> een ware cultuurverandering.

In veel beroepen staat intrinsieke arbeidsmotivatie (inhoud, plezier en maatschappelijk belang) centraal. Waarom is bij bankiers de extrinsieke motivatie (bonussen) zo belangrijk? Volgens Velthuis en Noordegraaf-Eelens, neoliberale inspiratie van de bonuscultuur:

- Neoliberale karakter ontleend aan Friedman (hij ontkent dat banken/grote ondernemingen een maatschappelijke verantwoordelijkheid zouden hebben).

- Daardoor hele theorieën over bonussen ontwikkeld, in ingewikkelde economische modellen. Managers kregen hoge bonus naarmate zij er beter in slaagden bepaalde doelen voor hun aandeelhouders te bereiken.

- Dus inhoud vh werk, ondergeschikt aan extrinsieke motivatie.

- Performativiteit = het gaat er om de werkelijkheid te veranderen, niet om haar te beschrijven. Economen beschrijven de werkelijkheid niet, ze performeren haar.

- Er werd een economisch model ontwikkeld dat een performatieve werking had: managers maken voortdurend rationele keuzes, streven alleen eigenbelang na, en zijn alleen via financiële prikkels te motiveren.

- Naar mate de topmensen bekend raakte met het model gingen ze zich er naar gedragen. Zolang de suggestie blijft bestaan dat de bonuscultuur gebaseerd is op een wetenschappelijk oordeel over de drijfveren vh menselijk handelen -> weinig verandering.

Tegenwoordig worden heel veel bonussen uitgekeerd in banksector. Vroeger volgens Hazelhoff topman van ABN Amro: als je rijk wilt worden moet je maar in het bedrijfsleven gaan werken. Toen hij met pensioen ging, veranderde ABN: expansief financieel beleid.

Lijkt wel of kritiek op bonussencultuur op dovenmansoren is gericht.

- Beruchte uitspraak van de bankier Gordon Gekko: ‘Greed is good’. Hiermee rechtvaardigt hij dat hij bedrijven opkoopt om ze te reorganiseren teneinde ze met extra winst te kunnen verkopen.

- Volgens Ayn Rand: The utopia of greed. Hebzucht is een positieve eigenschap.

- Lofzang van Francisco d’Anconia ‘making money’: bankiers van Wall Street belichamen de hoogste deugdzaamheid.

- Volgens John Galt: piramide van bekwaamheid. Aan top worden ze schandalig uitgebuit door de werkende massa, die nauwelijks iets bijdraagt aan maatschappelijk product, dus ze verdienen extra bonussen.

In ‘Kapitalisme, het onbegrepen ideaal’ beschrijven Greenspan en Rand hun argumentatie voor de zorg als vrije markt. Op de vrije markt, moeten artsen hun waren aanbieden en met elkaar concurreren om een zo goed mogelijke reputatie van betrouwbaarheid te verwerven. Staatsbemoeienis werkt averechts.

-> Dus na de economie is de gezondheidszorg een speerpunt van de neoliberale utopie. In Nederland, ook hoge verwachtingen aan de vrijemarktwerking in de gezondheidszorg. Beloften en mislukkingen van de marktwerking, volgens Tonkens:

- Klantvriendelijkheid, klant moet koning worden -> eis om als zorginstellingen te concurreren, gevolg een stormachtige schaalvergroting van verzekeraars en zorginstellingen, negatief voor klantvriendelijkheid.

- Efficiency vergroten, zo goed mogelijke zorg voor laag mogelijke prijs -> niet efficiënter en goedkoper, marktwerking roept, volgens logica vh eigenbelang, in profs en patiënten het slechtste op (bijv. salarissen).

- Meer keuzevrijheid -> door de enorme schaalvergroting minder keuze, volgens patiënt is zekerheid en veiligheid belangrijker dan keuzevrijheid.

- Transparantie zorgaanbod vergroten, helder inzicht in hun producten -> transparantie niet groter.

- Kwaliteit zorgproduct verbeteren, beste prestaties tegen de beste prijzen -> weinig zorg is een teken van goede zorg.

Volgens Tonkens, negatieve consequenties vd vermarkting vd zorg voor de professionals en klanten:

- Overheid wil verantwoordelijk blijven voor de zorg, dus zijn zij gedwongen meer geld en energie te steken in controle, dat geeft steeds meer bureaucratie.

- Beroepseer en intrinsieke arbeidsmotivatie van de profs staan onder druk door formulieren/taakstellingen etc. Profs willen niet onderhandelen over de prijs, maar over beste patiëntenzorg.

Twee beschouwingen over zorg:

- De logica van het zorgen (door Mol): het gaat om zinvol en samenhangend geheel van manieren van denken en handelen.

1. Product of proces. Bij zorgen geen product van hand tot hand, maar diverse deelnemers aan proces samen naar een resultaat toe werken.

2. Doelgroep of teamlid. Iedereen die zorgt nodig heeft in zorgproces wordt betrokken

3. Voorspiegelen of steun bieden. Wie het handig aanpakt kan aan het verkopen blijven op de zorgmarkt. Maar patiënten willen steun, geen beloftes.

- Een filosofische analyse (door Vorstenbosch): verschil tussen zorgen dat en zorgen voor. 1. Zorgen voor: gezamenlijk proces van betrokkenheid tussen zorgverlener en patiënt.

2. Zorgen dat: arts opereert en patiënt klaar is.

Het management vd organisatie moet zorgen dat er goede condities worden geschapen om de zorg voor gestalte te geven. Bij de zorgverlener staat alleen de inhoud van het zorgproces centraal.

Volgens Vorstenbosch, twee soorten tijd:

1. Staccato. Afgebakende blokken van tijd (modern marktmaatschappij). Tijdmeten en efficiency, value for money -> bijv. zorgminuten.

2. Legato. Vloeiende tijd met rustpunten (traditionele samenleving). Relaties die wij als intrinsiek waardevol ervaren -> bijv. luisterend oor.

Kortom, verschil tussen logica vd zorg en logica vd markt. Bij het rationele-keuzeproces van de homo economicus gaat het om een geïsoleerd individu die koopt of verkoopt en daarna zijns eigen weg gaat.

In de zorg: we exist only in so far as we hang together. -> Gevaar als marktlogica naar de zorg wordt uitgebreid!