• meent, net zoals Antigone, dat er wel zo’n universele wet kan zijn.
  Want als het voor de ene gewoon zo zou zijn en de voor de andere nog anders, dan zouden we er niet komen.
• We refereren terug naar de ijsberg:

5%

95%

MORAAL, WAARDEN & NORMEN

• vb.1: Boven het water bevinden zich de discussies. Deze bevatten toch een stukje van objectiviteit hoewel ze een sterke eigen mening hebben. Discussies bepalen namelijk bepalen waar je in de toekomst naar toe gaat gaan, want die kunnen omgezet worden in waarden & normen die je dan aan je kinderen gaat doorgeven. (Zo komen ze onder de ijsberg terecht en wordt het toch iets fundamenteel)
• vb2. Stemmen op een bepaalde partij heeft, ondanks dat het een persoonlijke voorkeur is, ook te maken met kiezen voor bepaalde normen en is ook een keuze naar de toekomst.
• Als dat fundamentele goed zit dan dienen wetten en politie enkel nog om wat bij te sturen langs de kanten.
• Het hedendaags standpunt bevindt zich tussen hoe de sofisten en Socrates dachten en is een combinatie van beiden.

1. SOFISTEN

• => komen naar de stad en er is een verhaal over de oprichting door een god. Er zijn bijgevolg verschillende weten ontstaan.
  MAAR: men stelt vast dat wet bepaald wordt door macht en dat de wetgeving de machtsverdeling in de stad weergeeft.
• => Sofisten ontmaskeren de wetten als belangen voor groepen in de samenleving waarbij alles te maken heeft met macht en niet met de goden.
  GEVOLG: er bestaan geen universele wetten want hoewel iedereen goden heeft zijn wetten van stad tot stad verschillend. De sofisten tasten vertrouwen in wet aan en leren mensen dingen naar hun hand te zetten.
• Marx, Foucault, Nietsche,… dachten op gelijkaardige manieren hierover.
  De wet dient als bevestiging van de machtsstructuur en wordt ontmaskerd als verdrongen machtswil.
• !Deze visie is RELATIVISTISCH t.o.v. de wet. Elke claim universalisme is fout!
• Logische contradictie: het enige universalisme dat er is, is dat alles relatief is.
• Relativistisch betekent dat waarden en normen kunnen verschillen doorheen de tijd en van plaats tot plaats. Er zijn verschillende soorten relativisme:

1. Descriptief relativisme
2. Normatief relativisme
   1. Subjectivisme => alles is persoon-relatief
   2. Cultuurrelativisme => alles is cultuur-relatief

• - Descriptief relativisme => stelt zich niet onmiddellijk een probleem.
• - Normatief relativisme en meer bepaald normatief relatief subjectivistisch
• => er komen een aantal problemen naar boven:
• Probleem 1: Bij normatief relativisme wordt het heel moeilijk bepaalde gedragen als fout te beschouwen. Iedereen maakt namelijk zijn eigen keuzes die een kwestie zijn van smaak. Wat doe je met mensen die waarden en normen overtreden?
• Vb. Dutroux, de Nazi’s,
• Toegepast op het subjectivisme:
• Vb. Een kannibaal die mensen opeet maar het is met wederzijdse instemming. Wat doe je aan die kannibaal? Dit zijn subjectieve voorkeuren. Het is zijn keuze en daar kan je niets tegen doen. Dan mag je niet gaan argumenteren waarom jij gelijk hebt, maar waarom hij ongelijk heeft.
• Probleem 2: Elke wet bevat claim van objectiviteit.
• Probleem 3: de praktijk, de dagelijkse discussie
• Vb. Vinden dat iemand rare kleren heeft en hem er door raar vinden. Jouw kleren zijn namelijk de juiste. Dit is wederom persoonlijk relatief. Jij vindt dit… de andere vindt dat… Wat is de zin van de discussie dan als er niets van objectiviteit inzit?
• => Als je vindt dat bovenstaande posities verkeerd zijn moet je niet-normatieve positie innemen en toch geloven dat er iets van universaliteit is. Wij gaan die objectiviteit zoeken in een bepaalde context. Dit brengt ons bij Socrates.

= reflectieproces (def. Weber) waarin we gaan nadenken over de waarden en de normen.

We denken al veel meer na over de waarden & normen dan vroeger.

Vraag : Zijn er zo eeuwige wetten die boven de staatswet staan zoals Antigone had gewild in het verhaal?

INTERMEZZO: WAARDEN, NORMEN & MORAAL

* WAARDEN: NORMEN:
Vb. Rechtvaardigheid =>
Eerlijkheid => Niet liegen

Waarden zijn eigen bepalingen en subject gebonden.
Ze hangen samen met de liberale staat waar individu centraal staat.
Normen zijn afkomstig van de eerste 10 geboden.
vb. Je mag niet stelen, je mag niet doden, je mag geen overspel begaan,…
Komen eigenlijk sterk overeen met de grondwet van vandaag.
= fundament van de samenleving

Religie gaat de bron van de normen buiten het bereik van de mensen projecteren. G
(Mozes met zijn 10 geboden)

=> want toen Mozes met zijn 10 geboden naar beneden kwam en je zou het niet accepteren dan stel je eigenlijk god in vraag.
Gevolg: steniging, in 4-en delen
=> De autoriteit ligt hierdoor dus bij God.

* MORAAL:
= de verzameling van waarden en normen op een bepaald moment op een bepaalde plaats. (def. Weber) en gaat ons gedrag sturen.
Het is dus plaats- en tijdafhankelijk. De moraal van vroeger is niet noodzakelijk gelijk aan de moraal van deze tijd.

Er is een link tussen normen die worden omgezet/versteend zijn in wetteksten en die dan de moraal moeten ondersteunen, maar uiteindelijk is het jij die jezelf controleert want de pakkans dat ze u controleren als je iets verkeerd doet is belachelijk klein. vb. Te snel rijden

Dit heeft alles te maken met INTERNALISATIE

• • = onder water gaan van moraal door het socialisatieproces. (vgl met de ijsberg)
  • 5% => Stukje van reflectie
  • • 95% => De onzichtbare moraal

MORAAL WAARDEN & NORMEN

Vb. Tanden poetsen bij 2à3-jarigen
=> Dan krijgen ze een Disney tandenborstel om hen te motiveren en worden ze aangemoedigd met “braaf kind” of gestraft met “stout kind”.
Op een dag gaan ze het zelf gaan doen want als we bijvoorbeeld op reis gaan steken we de tandenborstel als één van de eerste dingen in onze valies.
Het proces van internalisering is gelukt, we doen dat nu onbewust en automatisch!

• Waarden en normen dringen zich op, er gaat zowel een zeker activiteit als een zekere passiviteit mee gepaard (~automatisme). We worden van buitenaf genormeerd, maar kiezen de waarden die ons aanspreken. Waarom we door iets aangesproken worden beheersen we echter nooit volledig. Maar er blijft toch een keuze moment.
• Vb.2 Velen rijden boven de 120 maar toch ook geen 240. De regel kan dus in feite worden afgeschaft maar blijkbaar beïnvloedt hij toch nog steeds ons rijgedrag. We controleren immers onszelf, het gaat om een eigen waarde omdat we die normen en waarden hebben geïnternaliseerd.

= basisregels
En die kunnen we niet zomaar veranderen. Ze komen van buitenaf op je toe.